Extra Mile

НЭГЭН ДҮҮД ӨГӨХ ЗӨВЛӨГӨӨ

2012-01-16T13:13:00.000-05:00

Амьдрал гэх эх далайн эрэг дээр дөнгөж хүрээд гайхан зогсож буй чамд ирээдүйд энэ далайгаас амсах их хувь бий билээ. Нүдээр үзэж гараар барихаас авахуулаад оюундаа тунгааж сэтгэлдээ хадгалах олон зүйл байгаа гэдэг илэрхий. Энэ бүгдийг тойрч биш туулж байж, шантарч биш шийдэж байж л бид бүгд өөрсдийн потенциалдаа хүртэл өсөн дэвшиж, хувь хүнийхээ үүднээс хөгжин боловсорч, нийгэмдээ өөрсдийн гэсэн байр суурийг олж авна. Их сургуульд орсноор, тэнд сурснаар, сургуулиа төгсөж ажилд орсноор хүмүүс нас биеэнд хүрдэг гэвэл худал хэлсэн болох биз ээ. Өдөр болгон бидний хийдэг зүйлс, бие биендээ хэлэх үг, хоорондоо ярьдаг яриа, тэднээс хүлээж авч буй сэтгэгдэл, бидний өсөн торниж буй орчин, орчинтойгоо харилцаж буй бидний үйлдэл, өчүүхэн төдий ч гэсэн хүлээж буй үүрэг гээд өдөр тутмын хэн ч үл анзаарам зүйлс хүртэл бидний хөгжих үйл явцын нэгэн эд эс болж, хүмүүжих тэрхүү явцыг бүрэлдүүлж өгдөг. Энд би чамайг тэнгэрт тулам мөрөөдөлдөө автан, агуу хайрын түүхэнд итгэсэндээ амьдралын багана болсон энэхүү өдөр тутмын чимхлүүр зүйлсийн үнэ цэнийг ухааралгүй орхих вий гэж санаа зовж байна. Тийм ч учраас эдгээр жижиг ч гэлээ жижигдэхгүй үйлдэл бүрдээ мэдэрч ухаарч яваасай гэсэн хэдэн үгээ доор сийрүүлвэй.

Хүн болсон хойно алдалгүй яахав, гэхдээ алдаанаас юу сурснаа бүү март
Төгс хүн гэж байдаггүй болохоор хүн бүр алдаа гаргадаг. Гэвч бид гаргасан алдаагаа ухамсарлахгүй, ухамсарласан ч гэлээ түүнийгээ огт хэрэггүй мэт үзэж, мартаж орхивол хувь хүн болж хөгжих явц зогсоно. Зарим нэг хүмүүс алдаа гаргасан ч гэлээ өөрөөсөө өө сэв эрэх биш, харин бусдаас буруу хайж, гадны хүчин зүйл мэт ярьдаг. Альваа тохиолдолд гадны хүчин зүйл байхаас гадна өөрийн ороцоо байж л байдаг. Гадны хүчин зүйлийг хичнээн мэрийгээд ч өөрчлөх боломжгүй нөхцөл байдаг гэдгийг би мэдэх авч, тухай бүрт өөрийн оролцоо хамт явж байдаг гэдгийг бас мэддэг юм. Тиймээс би өөрөө яаж оролцов, миний хэлсэн, ярьсан, хийсэн, бүтээсэн зөв үү гэж өөр өөрөөсөө асууж, үйлдлээ дахин нэг цэгнэж үзвэл зөвхөн гадаад хүчин зүйлээс бус, өөрийн буюу надаас хамаарсан хүчин зүйлээс алдсан байж мэдэх тэр алдааг шүүн илрүүлэх боломжтой болох бий вий. Гэвч ихэнх хүмүүс алдаагаа ухаардаг, гэвч тэр алдаагаа, яагаад алдсанаа мартаж орхидог. Хэрвээ хийсэн алдаагаа, сурсан сургамжаа мартаж орхивол алдаа хийгээгүйтэй адил болох бус уу? Альваа нэг алдаа хийснээ ухамсарлах үед төрөх “арай ч дээ” гэсэн сэтгэгдэл, үүнээс үүдэх зовлон шаналал бүр хүнийг сургамжилж, хүмүүжүүлж өгдөг гэж би боддог. Тиймээс ч энэ бүгдийг хаяж биш, хадгалж явах нь зөв юм болов уу гэж би бодном.

You are not the center of the universe:
Чи бол энэ ертөнц дээрх нэг хүн биш, бусад хүмүүсийн хайрыг хүлээх ганцхан зүрх биш гэдгийг эрх биш мэдэж байгаа байлгүй дээ. Хэрвээ чи үнэхээр үүнийг мэдэж байвал одоо өөр өөрийгөө гаднаасаа харж, бусдын нэгэн адил энгийн нэг хүн гэдгээ зүрхний зүрхэнд хүлээн зөвшөөрч, бусадтай адил байгалийн жамаар цаг нь болохоор эх дэлхийдээ эргэн нэгдэнэ гэдгээ ойлгохыг хичээгээрэй. Чамайг аав чинь, ээж чинь ойр дотны хүн бүр авьяастай, гоц ухаантай, хайр булаам гэсэн үгсээр хайр найргүй бөмбөгдсөн байж болох юм. Мэдээж хүн бүрийн аав ээж, ахан дүүс нь эдгээр үгсийг харамгүй хэрэглэдэг биз, хэрэглэх ч эрхтэй биз. Хэлсэн бүрт хүсэл биелэх биш, хэлсний тоогоор ухаан тэлж авъяас хурцлагдах биш дээ. Харин сайныг билэгдсэн хайрыг даалгүй биеэн тоож, хүн бүрийн анхаарлын төвд орохыг завдах увайгүй бирдийг сэтгэлийн угт савнаас нь гаргах вий. Өөрийг биш өрөөлийг гэсэн сэтгэлээ илүү тэтгэж чадвал энэ бирдийн аюулаас айх юун.
Энд би чамайг бусад хүний нүдээр өөрийгөө хар гэж хэлээгүй шүү, харин гаднаасаа би хэн бэ гэдгийг л мэд гэсэн юм. Хэрвээ би бусдын нэгэн адил гэдгээ үнэхээр ойлгож мэдвэл, бусад хүмүүс ч гэсэн надтай нэгэн адил зовж, нэгэн адил жаргадаг гэдгийг илүү мэдрэнэ. Энэ бол тэдний зовлон жаргалыг ойлгох анхны алхам юм. Бид бусдын зовлонг тэд яаж мэдэрч байгаа шиг тэр түвшинд өөр дээрээ мэдэрч чадахгүй ч гэсэн, бусад хүмүүс ингэж зовж байгаа гэж ойлгож мэдэрнэ гэдэг үнэхээр хүнээс авъяас чадвар шаардсан хэрэг. Хүмүүс юуг сэтгэхүйдээ дээдлэж байна, тэдний ухааныг юу шаналгаж байна, сэтгэлийг юу баясгаж байна гээд олон зүйлийг мэдэсний эцэст л хүний зовлонг ойлгож эхлэж болов уу даа. Бусдын зовлонг өөрийн зовлон мэт ойлгож чадваас тэдний хайр хүндэтгэлийг хэрхэн олж авахыг хэлээд өгөх зам чиний өмнө үүдээ эгнэгт нээх болно.

Эрэх хайх бас хадлах бол гурван өөр ойлголт:
Хайна гэдэг бол юуг хайж байгаагаа мэдэхгүй л баахан зүйлийг ухаж, энэ болов уу гэсэн зүйлийг олохоор эрэлхийлж байна гэсэн үг харин эрнэ гэдэг бол юуг хайж байгаагаа мэддэг, тэр зүйл тааралдах аваас олж чадна гэж Юукио Мишима нэгэн зохиол дээрээ бичсэн байдаг. Гэмт хэрэг хийсэн хүнийг эрэн сурвалжилж байна гэж хэлдэг гээд бодохоор энд эрэх гэсэн үгийг хэрэглэсэн нь тэр хийсэн хүнийг эрж байгаагаас биш дурын духыг хайж байна гэсэн утгаар ороогүй нь лавтай. Амьдралд хүний төрөлийг олсон бид бүгдээр аз жаргалыг хайж амьдардаг гэж хэлвэл буруудахгүй байх. Юунаас аз жаргал авч болохоо гадарласан зарим хүмүүс тэр зүйлээ амьдралаас эрдэг хайдаг биз. Хайх нэг хэрэг, эрэх нэг хэрэг. Тэгвэл хайлаа гадарллаа, түүнийй эрлээ, эрлийн үзүүрт оллоо гэхэд үүнийгээ хадлах бол тусдаа ойлголт юм шүү. Магадгүй чамайг аз жаргалтай болгодог тэр зүйлийг чи өөрөө оллоо гэхэд үүнийгээ өөртөө хадгалж, хамтдаа байх нь үүнийг анх эрж хайснаас илүү тэсвэр тэвчээр, оюун ухаан зарцуулах шаардлагатай ч байж болно.

Эцэст хэлэхэд би гэж хүн өөрөө амьдралын их далайг нэвт шувт туулж, дал дээр гарч далантай таягаа тулсан биш, гэхдээ л чамайг бодвол олон оймс элээж, дэлхийн дайдад арай илүү ойртож үзсэн гэдгээрээ хэлж байгаа юм шүү. Аль хэрэгтэй гэсэн зөвлөгөөгөө авч, аль хэрэггүйг хаяхыг дүү охины оюун билэг мэдэг. Хэдэн зууны тэртээ “амьдрал бол оюунаар сэтгэж, ухаанаар амьдардаг хүнд ‘хошиг шог’ , зүрхээр мэдэрч сэтгэлээр өвддөг хүнд бол ‘эмгэнэл’ байдаг” гэж Horace Walpole хэлсэн байдаг. Амьдралаа альных нь найрлагаар илүү хандлахыг хүн өөрөө л мэдэх хэрэг болов уу. Амьдрал гэсэн далайд өөрийн хөлөг онгоцоо зөв чиглүүлэн залах чиний мэргэн ухаанд би итгэж байна！
Ирээдүйн амьдралд чинь аз жаргал сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе！

Гятад удахгүй америкийг гүйцэнэ

2012-01-11T12:35:00.000-05:00

Ойрд шалгалтуудын завсраар жаал юм уншлаа. Даниал Ергений “Prize” гээд номыг эхлүүлсэн, нефтийн салбарын эхлэл, хөгжил цэцэглэлтийг их нухацтай, судалгаатай бичсэн тун доги ном болж. Бас энэ номон дээр тулгуурлаж хийсэн видеог үзэх шив дээ. iPhone4 дээрээ түүний дараачийн ном болох “The Quest”-г авсан энэ сардаа амжуул уншиж дуусгана гэж бодож байна. Эрчим хүчний салбар, эрүүл мэндийн салбар хоёр л сүүлийн үед ихээхэн сонирхол татаад байгаа болохоор бага ч гэсэн суурь ойлголт өгөх ном сонин эргүүлж байх шив дээ.
Өнөөдөр дэмий тэнэчихсэн уншиж явсан чинь Финландад АНУ, Орос хоёрын хүйтэн дайны үед тагнуулын ажиллагаа хэрхэн явагддаг байсан, юу хийгдсэн гэсэн сонирхолтой эссэ-тай дайралдав.
ECONOMIST ЭНДЭЭС ҮЗНЭ ҮҮ

Дараагаар нь Монголын талаар ямар судалгааг хүйтэн дайны үед америк хийдэг байсан бол гэсэн сэтгэгдэл төрж ганц хоёр зүйл ухаж үзэхэд Монголын нутаг дэвсгэр дээрх цэргийн хүч, хүн амын бүрэлдэхүүн гээд Конгрессийн Номын Санд ил байгаа мэдээллэл нь цаагуураа монголын газар нутгийн довоо гүвээ бүрийг шахуу судлахаар шамдаж байсныг нь илтгэх мэт. Эдгээр мэдээллүүд 1989 оноос хойш шинэчлэгдээгүй байна лээ. ЭНДЭЭС ҮЗШинэчлэгдээгүй гэдэг нь байхгүйдээ биш зүгээр ил тавиагүйдээ л байгаа биз. “Chinese, Russians, and Others” гэсэн гарчиган дор
АНУ-н зүгээс 1989 онд монголын хүн амын хувьд эзлэх хятадуудын тоог 2 хувь гэж тооцож байсан байх юм. Үүнээс гадна 1987 онд ЗХУ яагаад Монгол дахь цэргийн хүчээ 75000-с 55000 хүртэл буулгасан, ямар ямар зэвсэгт ангиудаа татсан гэдгийг энд багтааж. Шалтгаан нь Михайл Гробачов ЗХУ-БНХАУ-н харилцааг шинэ түвшинд гаргахыг хүссэн бөгөөд Хятадын зүгээс харилцаа сайжруулахын тулд Монгол дахь цэргээ татах шаардлага тавьж байжээ. Үүнийг АНУ-н төрийн нарийн бичгийн дарга хийж байсан, Нобль-н шагналт Хенри Киссинжер гуай “On China” номон дээр бас дурьдсан байсан. Гэхдээ Михайл Гробачовыг барууны орнууд хэрхэн хүлээж авч байсан шиг буюу түүнийг шинэ үеийг дагуулан авчрах баатар мэт харсан шиг Хятадууд хараагүй юм. Харин социализм байгуулах энэ урт удаан процессийн дунд төөрөгдсөн нэгэн коммунист гэсэн өнцгөөс илүү харж байсан гэж Киссинжер бичсэн байна билээ.
Байгалийн баялаг гээд бас жоохон хэсэгт нь

“Phosphates were found at Urandosh in Hovsgol Aymag. Prospecting teams have discovered extensive veins of potash mica running through 350 kilometers of the Altai Mountains”

гэж байгааг уншаад нээрээ монголд fertilizer үйлдвэрлэх боломж байгаа юм болов уу гэж бодов. Учир нь Fertilizer-д энд дурьдсан phosphate, potassium гээд л ордог доо. Үнэхээр тийм боломж байгаад, үйлдвэрлэх учрал нь тохиовол манайх ч баруун зүүнгүй экспортлоно биздээ. Хятад бол хэдэн мянган жил тариа тарьцан хөрс муутай, Солонгос ч адил. Япон бол яриад байх хэрэггүй биз. Тэгээд ч монголд Хятад Солонгосууд хэдэн мянган км квадратаар газар аваад байгааг бодоход ирж суурьшихгээгүй нь л лавтай. Тэнд тарих бүтээгдэхүүнийг нь бордоод өгвөл ёстой гүзээлзгэнэ нь төмс шиг болцойж, төмс нь бөмбөг шиг хөөгөөд, тариа нь үрээ дийлэхгүй газарт өөрөө унаж аюул болно биздээ. За тэр аюул ч яахав, Хятад наана чинь 21 үзүүлтийн тал шахуу хувьд нь АНУ-г гүйцсэн байна. ЭНДЭЭС ҮЗ
АНУ-н конгрессийн номын сангаас Маргад Эрдэнийн Хот номыг хальт харсан чинь “Өмнөх үг”-г 1900 онд буюу даруй 112 жилийн өмнө бичиж байсан байна. Аяа цаг хугацаа нисэх мэт одмуй. Carpe Diem хүмүүсээ！
Маргад Эрдэнийн Хот

Инноваци & Ким Жонг Ил

2012-01-04T12:17:00.000-05:00

Эдийн засгийн хичээл дээр эдийн засгийн хөдөлгөгч хамгийн чухал хоёр хүчин зүйлийг LABOUR болон CAPITAL гэж тодорхойлдог. Гэвч 21-р зуун гарснаар энэ ойлголтоос илүү ENERGY болон INNOVATION гэсэн ойлголтууд илүү хүч түрэн орж ирж байна. Энэ хоёр ойлголт ч өөрсдөө энэ зууныг тодорхойлох бололтой. Аль аль нь зөвхөн эдийн засаг гэлтгүй улс орны улс төр, нийгэм, геополитик гээд бусад зүйлд шууд тусах нөлөөтэй гэвэл хэн ч маргахгүй биз. Сая Economist сэтгүүл уншиж байсан чинь инновашин буюу шинэтгэлийг том компаниуд эсвэл жижиг компаниуд илүү бий болгох уу гэсэн байна. Инновацийг тэгээд аль нь илүү тэтгэх вэ гэдэг дээр Мандэл ингэж хэлжээ.

First, says Mr Mandel, economic growth is increasingly driven by big ecosystems such as the ones that cluster around Apple iPhone or Google Android operating system. These ecosystems need to be managed by a core company that has the scale and skills to provide technological leadership.
Second, globalisation puts more of a premium on size than ever before. To capture the fruits of innovation it is no longer enough to be a big company by American standards. You need to be able to stand up to emerging-world giants, many of which are backed by something even bigger: the state.
Third, many of the most important challenges for innovators involve vast systems, such as education and health care, or giant problems, such as global warming. To make a serious change to a complex system, you usually have to be big.

Хятадын телевизээр Ким Жонг Ил-н шилэн доторх шарил дээр өч төчнөөн хүмүүс орж гашуудалаа илэрхийлэн, гудамд түүний хөшөөний өмнө хүмүүс уйлалдан мөргөж, сунан унаж байгааг жаал харлаа. Дараа нь оршуулга гээч ийм юм болж байна гэдгийг ч бас их сайн үзүүлэв. Зарим хүмүүст гар утсан дээр нь Хойд солонгосын удирдагч Ким 2 өдрийн өмнө нас барлаа гэсэншүү утгатай мессеж хүртэл иржээ. Гудамж талбайд ганц хоёр хүнээс асуухад социалист улсын сайн найз удирдагчийг алдсанд харамсаж байна гэсэн утгатай зүйлийг хүмүүс ярина. Гэвч Ким Жонг Ил чинь хэн билээ гэдгийг Хятадууд буюу хятадуудын бараг 90 хувь нь мэдэхгүй бизээ. Би хэлээд яахав Economist сэтгүүл дээр тун товчхон бөгөөд тодорхойгоор түүнийг хэн гэдгийг нь дурьдсан байгааг энд сийрүүлбэл:

TO HIS many victims, and to anyone with a sense of justice, it is deeply wrong that Kim Jong Il died at liberty and of natural causes. The despot ran his country as a gulag. He spread more misery and poverty than any dictator in modern times, killing more of his countrymen in the camps or through needless malnutrition and famine than anyone since Pol Pot. North Koreans are on average three inches shorter than their well-fed cousins in the South. One in 20 has passed through the gulags. Once somebody is deemed a political enemy, his whole family can be condemned to forced labour too. Now, Kim Jong Il will never be held to account.

2012 оны сонгууль

2011-12-20T06:10:00.001-05:00

Монголын сонгууль юуны талаар болж өнгөрдөг вэ? Би Америкийн сонгуулийн процесс , тэр дундаа сонгуульд өрсөлдөж буй өрсөлдөгчийн арга барил, тэдний сонгож буй стратеги зэргийг сониучирхан ажиж байдаг юм. Америкийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөж буй хүмүүс гадаад бодлого, эдийн засаг, шашин, миграци гэсэн үндсэн хэдэн сэдэв дээр эргэлддэг. Тэгвэл дараа жилийн 11 сард болох сонгуульд ерөөсөө л эдийн засаг буюу тэр дундаа ажилгүйдэл, төсвийн алдагдалын талаар яригдах бололтой. Харин Монголд өмнө нь болж байсан сонгуулиуд юун дээр тулгуурладаг байсан бэ?
Бодож үзлээ. Ерөөсөө л бүгд л попилист арга барилыг ашиглаж байсан юм шиг санагдлаа. Учир нь шашин, гадаад бодлого, миграци гээд баруунд тулгарч буй асуудлуудыг ер авч хэлэлцээгүй. ТДБ Андууын өмнө баригдаж байгаа лалын сүмийг бариулах бариулахгүй дээр л лав маргалдаагүй. Хятад болон Оростой ийм тийм бодлого барина, гуравдах хөршийн асуудлыг энэ тэр төвшинд аваачина гэж огт дуулдаагүй. Монголоос Казакстан эсвэл Солонгос руу гарч байгаа иргэдээ, Хятадаас орж ирж байгаа барилгачдыг ингэнэ тэгнэ гэж бол бүр дуулаагүй. Хммм.
Юу л чихэнд хоногшиж үлдсэн бэ гэвэл хэн нь хүмүүст илүү мөнгө өгөх вэ, хэн илүү тоглоомын талбай тохьжуулаа вэ, хэн худаг ус янзлаа вэ гэдэг дээр л хоорондоо өрсөлдөж, хоолойгоо сөөтөл орилолдсон юм шиг. Хүмүүст өгөх мөнгийг өрсөлдөгч биш, сангийн яамнаас өгөх учир хүмүүс бид татварт өгсөн мөнгөө эргүүлж авч байна л гэсэн үг. Мэдээж мөнгө авах сайхан л даа, гэхдээ энэ мөнгийг хүүхдийнхээ боловсролыг сайжруулахад зарцуулая гээд боловсролын салбарт оруулсан бол өнөөдөр ингэж багш нар ажил хаяж байх ч уу? Тоглоомын талбай тохижуулах, худаг ус янзлах бол тухайн СӨХ болон засаг захиргааны нэгжийн үүрэг. Тэрийг янзлаж, тохижуулахгүй бол бид эдгээр байгууллагаас шаардах эрх бүрэн бий. Түүнээс нэр дэвшигчээс гуйх ч зүйл биш.
Тэгвэл тэгээд Монголд юу хамгийн чухал сэдэв болох ёстой вэ? Миний бодлоор бүх орон даяар явж хүмүүстэй уулзаж судалгаа шинжилгээ авч хамаг мөнгө төгрөгөө зарж байснаас хэдэн хийдээр ороод лам нартай уулзаад, хэдэн үзмэрчид дээр очиод хүмүүс юу үзүүлэх гэж их ирж байна гэдгийг мэдээд, бөө удган дээр очиод яах гэж ирж байгааг нь тэд нэртэй ний нуулгүй ярихад л манай нийгмийн маань асуудлууд өөрсдөө нүдний өмнө ил болно гэж бодож байна. Одоо харж байгаагаар бол:
-ажилгүйдэл: Манай Монгол улс хүссэн хүсээгүй уул уурхайн орон болж байгаа. Уул уурхай гэдэг бол капиталд тулгуурласан （capital intensive）болохоос биш хөдөлмөр дээр (labor intensive) тулгуурласан биш. Ажилгүйдлийг уул уурхайг хөгжүүлснээр дарна гэвэл том эндүүрэл. Харин үүнийг дагаад үүсч буй үйлчилгээний салбарыг хөгжүүлэх, үүнээс гадна шавхагдашгүй буюу sustainable салбар болох аялал жуулчлал, бас хөдөө аж ахуйн бүтээгдхүүний үйлдвэрлэл дээр илүү түлхүү яриж, тодорхой зорилтуудыг гаргах хэрэгтэй. Энэ бол яаж аргагүй намуудын нэг гол зэвсэг болно. (Эдийн засгийн хувьсгал хийнэ, үйлдвэржүүлнэ, үйлдвэрийн парк барина гээд зөндөө лоозон уриа сонгуулиар дуулдаж байсан ч гэсэн яг яаж хийх нь маш доторхойгүй байгаагаас гадна улс төрийн хүрээндээ “хүсэл зориг” (political will) байгаагүй нь өнөөдөр бид ямар байдалтай байгаагаас харагдаж байна гэж ойлгож байгаа)
-эрүүл мэнд: Хотод амьдарч байгаа хүн бүрийн тархинд агаарын бохирдол гэсэн нэг ойлголт мартагдаж алга болохгүйгээр гүн суусан байгаа. 5 жил, 10 жилийн дараа манай хот уушигний өвчин болон хортой, хоргүй хавдраар хүн амдаа эзлэх хувиар яаж аргагүй дээгүүр цохино. Гэр хороолол буюу хамгийн хүнд нөхцөлд байгаа хүмүүс хамгийн ихээр өртөнө. Хадгаламж үүсгэх, боловсролд зарцуулах гээд ирээдүй рүү хийх гэж буй хөрөнгө бүр эрүүл мэндэд зарцуулагдах болно. Хайрт ээж аав нь, ах дүүс нь өвдсөн байхад хэн хүний ирээдүйн сайн сайхны төлөө хадгалж байсан бүхэн нь эм эмнэлэг гэсэн зүйлд зарцуулагдах болно. Одоо аль хэдийн энэ үзэгдэл бидний нүдэн дээр болж байна. Байшингийн булан бүрт нэг аптек, урт цагаанаар дүүрэн эм хангамжийн компаниуд энэ бүгдийг харуулахгүй байна гэж үү? Улсын хэмжээгээр бид эрүүл мэндийн салбартаа ямар өөрчлөлт хийх гэж байгааг, тахир дутуу эрүүл мэндийн даатгалыг хэрхэн хөл дээр босгох вэ гээд бодлогын талаас нь, өөрчлөлт шинэчлэлтийн талаас бас намууд хоорондоо өрсөлдөх өөр нэг зэвсэг болох юм.
-гэр бүл: Монголчуудын гурван үнэний нэг нь төрсөн бол үхэх үнэн гэдэг шиг суусан бол салах үнэн гэхэд нээх буруудахгүй болчихоод байна. Үүний цаана бидний дараа үе 2000-д, 2010-д оны үеийнхэн ямар бүтээгдэхүүн болж өсөх нь яригдаж байгаа. Эцэг эх хоёулаа байвал хүүхэд илүү амжилттай болж нийгэмдээ их үүрэг гүйцэтгэдэг гэсэн маш олон судалгаанууд хийгдсэн. Тэгвэл гэр бүлийн үнэ цэнэ алдагдаж, нийгмийн үндсэн нэгж болох “гэр бүл” Монголд маань хүчээ алдаж байгаа юм. Мэдээж альваа нийгэмд салалт байдаг ч гэсэн Монголд энэ дунджаа хамаагүй илүү ихэсч байна гэж би бодож байна. Уул уурхайн өнөөгийн нөлөөг харж байхад тухайн салбар хөгжөөд ирэхээр энэ асуудал улам хурцдана гэхээс биш багасахгүй. Тэгэхээр манай нийгэмд тулгарч байгаа энэ асуудлыг ямар арга замаар шийдэх дээр намууд мэтгэлцэж болох юм.
-зуд: Хэдийгээр хүн амийн 15 гаруй хувь нь малчин ч гэсэн зуд гэсэн ойлголт бидэнд дэндүү ойр зүйл билээ. Зудыг хэдийгээр байгалийн онцгой байдлаас болж үүсч буй нөхцөл байдал гэж албан ёсоор тодорхойлж байгаа боловч яс юман дээр энэ бол бодлого буруу, хэрэгжүүлэлт байхгүй хоёрын дундаа үүсч байгаа гамшиг билээ. Үүнийгээ улс төрчид байгальтай холбохоо больж, ирээдүйд үүнийг хэрхэн шийдэх вэ гэдэг дээр шат тус бүрээр гаргавал малчдад үнэхээр хүрч юуны магад. Мэдээж зудыг малчдын оролцоогүйгээр шийднэ гэвэл үлгэр болох тул малчдыг хэрхэн уриалан удирдаж чадах нь эцэстээ тухайн үр дүнтэй бодлгоны нэг хэсэг заавалчгүй байх ёстой юм.
2008 оны сонгуулийн дараах бяцхан эсэргүүцлийг эвтэйхэн шийдэж чадаагүйгээсээ болоод ирээдүйн олон хувьсгалчид, босогчдийг бэлдсэн байгаа. Цагдаа цэргийнхэн ч бас бэлтгэгдсэн байх. Тоглолт хэрхэн өрнөх нь ор тас таашгүй бас биш юмаа. Харин намууд юугаар бие биенээ шавхуурдаж ямар мориор уралдахыг нь харин харья даа.

2012 oн

2011-12-17T11:14:00.001-05:00

2012 онд их олон зүйл өөрчлөгдөж ирэх 4 жилд дотоод гадаад олон нөхцөл байдал хэр өөрчлөгдөхийг харуулах эхлэл тавигдах нь дээ.
-2012 онд Монголд УИХ-н сонгууль болох нь.
-2012 онд АНУ-д Ерөнхийлөгчийн сонгууль болох нь.
-2012 онд Хятадад сонгууль болж Хятадын дотоодын улс төрд бас томоохон өөрчлөлт гарах нь дээ.

GOP-с нэр дэвшихээр үзэлцэж байгаа John Huntsman өмнө нь Хятадад АНУ-н элчин сайдаар сууж байсан. Тэрний үгээр бол:

If you stop to ponder that 70 percent of the top 200 leaders are turning over in China, including seven of the nine members of the Standing Committee of the Politburo, I can't remember a time since 1949 when this significant, this comprehensive a change has occurred in - in senior leadership in China.

The Fifth Generation is coming to the forefront. I know many members of the Fifth Generation, as I did the Fourth and some in the Third. They have a different view of the world. It's based more on a nationalistic set of impulses.

They don't necessarily remember the Great Leap Forward, '60 to '64. They barely remember the Cultural Revolution, '66 to '76. They do remember 30 years of blue sky, eight, nine, 10 percent economic growth. That has informed their view of the world. They think their time has arrived.

Хятадын 5 дахь үе гарахаар юу өөрчлөгдөх вэ гэдгийг Бээжин-с ажиглаад л сууж байя даа. Киссинжер-н Хятадын тухай номыг уншсанаас хойш бас л их олон зүйл дээр бодож байсан бодол өөрчлөгдсөн. Яг одоо шинэ үеийнхэний хийж буй шийдвэрүүдийг сайн харж мэдэрч чадахгүй л байна. 2012-нд өөрчлөгдөхөөр нь мэдэгдэх биз. Харин олон хүмүүс дундаас Xi Jin Ping(习近平) болон Li Ke Qiang(李克强) хоёрыг л ажиглах юм даа. Зурагт телевизээр ч бас их гарах юм. Бодвол алсаас бэлдсэн ажиллагаанууд байгаа биз. Хальт сонсохноо ард нь Jiang Zemin (江泽民）байгаа гэх. Хятадын ирээдүйн лидерүүдийн талаар Economist дажгүй нийтлэл гаргасан байна.
За тэгээд хааяагүй л өөрчлөлт гарах нь, харин хаана нь хулганы хамраас цус дусаалгүй солигдох нь вэ харж л байя.

Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол дэлхийд...

2011-12-14T09:29:00.000-05:00

Хэдэн сайтаар хэсч яваад Database: outdoor air pollution in cities гэсэн Дэлхийн Эрүүл Мэндийн байгууллагын нэгэн хуудсыг олж уншив. Тэнд байгаа мэдээллийг excel дээр нь татаж аваад эрэмбэлтэл Улаанбаатарын маань агаарын бохирдол 2008 оны дүнгээрээ бол дэлхийд хоёрдугаар байранд явж байна. 2008 оноос хойш бас нилээн нэмэгдсэн гэж үзвэл одоо ч толгой зохих нь дээ.

Монголын элчин хэрхэн томилогддог бол...

2011-12-07T10:55:00.000-05:00

Энэ нэгэн өдрийн мэндийг Бээжин хотоос хүргэе. Ойрд ч үзэг барьж ханз бичсэн болохоос биш гар цохиж блог бичсэнгүй ээ. Ганц хоёр хуучны блогуудыг үзэж, мэдээ сэлт харав. Монголын элчин сайдууд хэрхэн томилогддог талаар Түвшинзаяа Wikileaks-с авч тавьсан байгааг үзээд мэдээллийг нь бүрэн эхээр үзэж толгой сэгсрэв дээ. Сэгсрэхээс ч өөр аргагүй юм. Монголд meritocracy гэсэн ойлтголт жил ирэх тусам алга болж байна уу гэсэн бодол түрхэн зуурд харван орж ирлээ. Гэхдээ хувьсгалын тохироо бүрдээд ирэхээр эрх биш багасах л байх гэж бодох юм. Түвшинзаяагийн блогийг цааш уншихад бас нэг зүйл шууд бууж байсан нь:

[...] As we proceed, we should keep in mind that Mongolia currently lacks the capacity to design and implement the policies and programs necessary to achieve sustainable economic growth. Specifically, Mongolia lacks western-educated, apolitical, well-paid, private and public sector professionals who are able to grasp the principles of and implement private sector-led growth and rule of law, the two determinants of sustainable economic growth. This lack of capable manpower is probably the single, largest obstacle to Mongolia's ability to move forward.

Өрсөлдөөнийг бага хэмжээнд барьж, тохиролцоонд хүрэхэд хялбар гэдэг нь эргээд манайд муугаар нөлөөлж байгаа нь харагдаж байна.

Бин Ладены үхэл жихад буюу ариун дайны төгсгөл болж чадахуу?

2011-06-06T11:59:00.003-04:00

Бин Ладен хадан гэртээ харьж, дэлхийн өнцөг буланд байгаа олон айл өрх сэтгэлийн амар амгаланг эдэллээ. Гэвч түүний үхэл түүний өдөөсөн “jihad” буюу ариун дайны төгсгөл болж чадах уу? Энэ асуултанд яг таг өгөх хариулт байхгүй байж болох ч гэлээ, энэ талаар бага ч болтугай ойлгож, ер нь 9-н сарын 11-н юуны үр дүнд бий болсныг мэдэхийн тулд Ал-Кайда хэмээх энэхүү террорист байгууллага болоод удирдагч Бин-Ладены талаар сайн ойлголттай байх хэрэгтэй.
“Looming Tower” номонд Бин-Ладены талаар дэлгэрэнгүй гарах бөгөөд хүн бүрийн тархинд террор-тай ялгаа үгүй болсон Ал-Кайда гэх байгууллагын үүх түүхийн маш тодоор гаргаж иржээ. Зөвхөн Бин-Ладен ч биш энэхүү байгууллагыг хоёр дахь толгойлогч Ал-Завари, бусад удирдагчидын гарал үүсэлийг басхүү тусгажээ. Бин-Ладен гэгч Ал-Кайдагийн толгой болсон энэхүү хүн энгийн нэгэн залуу байсан ч гэлээ, түүнд ойр дотно байсан Муслим Бродерс-н төлөөлөгчид, фандаменталист үзэл бодол яаж нөлөөлж, тэдний нөлөөлөл дор хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг зурагтын дэлгэцнээ үзэж буй мэт дүрсэлсэн байна. Номыг унших явцад 2005 онд авч байсан шашинтай холбоотой терроризмын талаарх хичээл маань санаанд оров.
Тэр үед би шашин судлалын энэ хичээлд нугасгүй дуртай байв. Профессор маань танхимдаа хамгийн хүндлэгддэг хүн байсан бөгөөд түүний хичээлийг авахын тулд оюутнууд ойчир үүсгэнэ. Галлагерын терроризмын хичээл дээр Биддизм, Христийн болон лалын шашныг дагагчид дунд гарч байсан, гадны хүний нүдээр бол терроризм гээд нэрлэх үйлдлүүдийг үзэж судлаж явах зуур анх удаагаа Саийд Күтаб гэгч нөхрийн Milestone, Аум Шинрико-н Шоко Асахара, Оклахама хотын захиргааны барилгыг дэлбэлсэн Тимоти Маквэй болон тэдний үзэл бодол, түүн дотроо чухам эдгээр террор гэх үйлдлүүдээ юугаар зөвтгөж байгааг нь мэдэхийн эрмэлзэж, бүр амбицтай нь ямар нөхцөл байдал эдгээр хүмүүсийн доторх үзэл бодлыг бүрдүүлэхэд хүргэж байгааг ухаж ойлгохыг хичээнэ.
Улирлын төгсгөлд би амбици гаргаж Саудын Арабын нэгдсэн улсад 1979 онд лалын шашинтан хүн бүрийн дээдлэж, мөргөлөө энэхүү лалын сүмийн зүгт хийдэг Мекка-н Аугаа Сүм-д террористууд орж, мөргөлчдийг барьцаалан бүгсэн энэ кейз-г судлахаар шийдээд ханцуй шамлан орж билээ. Хүн бүр 15 хуудас эцсийн эссэ-гээ өгөөхөөс өмнө 1 удаа бүрэн бус хувилбарыг профессортоо шалгуулах эрхтэй байхад би 33 хуудас урттай гурвын гурван хувилбар өгсөн юм. Тухайн үед энэ талаар хэвлэгдсэн бүхий л материалыг цуглуулж, шөнө дөлөөр тэрхүү террористууд юуны төлөө амиа өгч байгааг, тэдний энэхүү ариун сүмд халдах болсноо хэрхэн тайлбарлах гэж үстэй толгойгоо байдгаараа зулгаасан даа. Гэсэн хэдий ч эссэ дээрээ А- авч үнэнхүү гашуулд орж билээ. Уур хүрээд багшдаа гомдол бичээд хаясан чинь эргүүлээд тэнгэрт ниргүүлж бараг л дайн дэгдэх шахаж билээ. Гэвч тэр үед эссэн дээрээ юу дутуу орхисоноо ойлгоогүй юм. Гэтэл энэхүү асуултын хариуултаа энэ номноос харин ойлгож авлаа. Гайхамшигтай！Би ч бас л боловсроогүй байж дээ.

Монгол улс өмнөд хөрш дэхь Монголчуудын төлөө юу хийх ёстой вэ?

2011-06-05T03:42:00.002-04:00

Нүүрс тээвэрлэгч компанийн хятад жолооч Өвөр Монголын Мэргэн гэгч залууг 80 тонны машинаараа дайрч амь насыг нь хөнөөсөн хэрэг гарсны дараа Өвөр Монголын хэд хэдэн хотод монгол угсаатангууд гудамжинд гарч жагсацгаалаа. Тус бүс нутагт онц байдал зарлаж, сургуулийн сурагч нэг бүрийг төрийн нэг албан хаагчид даатгаж, тухайн хариуцаж авсан оюутан жагсаж "дүрэм зөрчвөл" тэр ажилтан ажлаа алдаж улмаар хоолноосоо салахаар нөхцөлтэйгөөр хүлээлгэн өгчээ. Хятад шиг чанга гарын дор хоолноосоо сална гэдэг бол цаашдаа хоол олдохгүй гэсэн үгтэй ялгаа юу байхав.
Энэ явдал гарахаад хэдэн сарын өмнө Арабын орнуудад "хувьсгал/бослого" дараалан гарч эхлэхэд Өвөр Монголын монгол айл өрхүүдэд нутгийн засаг захиргаанаас мөнгөн тэтгэмж олгожээ. Мөнгө авч санаа сэтгэл амар бол гудамжинд гарч юу хийх вэ гэсэн логик дээр тулгуурласан нь мэдээж. Гэвч Улаанбаатарт хүртэл Хятадын элчингийн өмнө хүмүүс жагссан энэ 5-н сар эсэргүүцэл бол зөвхөн нэг хүнийг дарснаас үүдсэн хэрэг биш бөгөөд үүний цаана он удаан жилийн туршид монгол, хятад үндэстэнгийн хоорондын зөрчил байгаа гэдгийг хятадын засаг захиргаа сайн мэдэж байх ёстой. Үе үе малчид газар нутгаа хамгаалан гомдоллож, хятад жолоочид, тариачид болон монголчуудын хооронд тэдний "соёл"-н ялгаанаас үүдэн үл ойлголцол үүсч, гар зөрүүлэхэд хүргэдэг. Ихэнх зөрчилд Монголчууд хохирч үлддэг нь хэдийгээр хятад улс чанга гарын доор захирагддаг ч гэлээ хууль ёс хэрэгжихдээ барууны орнуудтай адил бүх зүйл зарчимын дагуу хэрэгждэггүй холбоотой байх. Учирлаваас хэрэг хийсэн хүн хэр "ар талтай" байна, хэр олон хүнийг таньж байна, хэр мөнгөтэй байна гэдгээс тухайн хэрэг шалтгаалж шийдэгдэнэ. Хэдийгээр хятад монгол гэж хуваагдах асуудал байхгүй эрх чөлөөт Монголд ч гэсэн энгийн иргэд тогтолцооны гажуудалыг сайн мэдэж эхэлж байна шүү дээ. Тэгвэл Өвөр монголчууд хохирогчийн суудал дээр суусан бол ихэнхдээ асуудал тэдний эсрэг шийдэгдэхэд үнэхээр гайхаад байх зүйл байна гэж үү? Мужийн нэр нь Өвөр Монгол хэвээр боловч 20-д сая хүн амын 25 хүрэхгүй хувь монгол угсаатан байдаг. Тэр дундаа яг цэвэр нь илүү бага л байгаа. Өөртөө засах гэсэн бахархмаар гуншинтай ч мужийн захиргаа Бээжингийн дэмжлэгтэй л гарч ирнэ. Ийм нөхцөлд зодоон эхлээгүй ч зодуулчаад бас нэмж гомдол гаргалаа гэж занчуулбал хэний ч дургүй хүрэх нь дамжиггүй.
Гэвч үйлдэл бүхэн өөрийн гэсэн уршигтай. Хятадад бол бүр уршигтай. Хятадын шоронгуудад хэдий олон өвөр монголчууд төдийгүй хэдий олон уйгур, түвдүүд тэндхийн шоронгийн хадаас болон хэвтэж байгааг олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд ч яг таг хэлж чадахгүй. Өнгөрсөн сард гудамжинд жагссан олон монголчууд, энэ явдлын учирыг одоо ч гэсэн сайнаар шийдэх гэж зориг гаргаж буй олон өвөр монголчуудын хувь заяа туйлын бүрхэг хэвээр. Энэ үед Монгол улс яах ёстой вэ? Мэдээж НҮБ-н тунхаглалд альваа тусгаар улсын дотоод асуудалд бусад улс оролцох ёсгүй гэсэн нарийн заалт байдаг ч гэлээ нэг угсааны ах дүүсийнхээ өмнөөс нэг ч үг газар дугаралгүй сүүлээ хавчаад суух ёстой юу? Монгол улсын гадаад яаманд барьж буй тодорхой бодлого байгаа байх. Тэгвэл ямар бодлого барьж байна вэ?

Хятад бол Монгол улсын хамгийн том худалдааны түнш. Нийт гадаад худалдааны талаас илүү хувийг хятадтай хийж буй боловч хятадын талд бол Монголтой хийж буй худалдаа нь нийт гадаад худалдааны 1 хувь ч хүрэхгүй. Далай лам ирлээ гээд л хилээ хаасан. Сая өвөр монголд онц байдал зарлаад бас л хилээ хаалаа. Тэгвэл ийм эмзэг түнштэй бид хэрхэн харьцах ёстой вэ? Бас бодох л бодол.

Whiskey Tango Foxtrot!

2011-05-24T04:56:00.005-04:00

Жи Ай Жэйнь (G.I.Jane) гэдэг кинонд Дэми Моори АНУ-н усан цэргийн тусгай баг (NAVY SEALS) бэлтгэх сургалтанд тэнцэж байгаагаар эхлэдэг. Тэрээр хэдэн долоо хоногийн турш итгэхэд бэрх хүнд сургалтыг өөрийн хатуу итгэл, бууж өгөхгүй гэсэн тэвчээрийн хүчээр хэрхэн давж байгааг кино харуулах бөгөөд Дэми Моори NAVY SEALS-н анхны эмэгтэй төгсөгч болж байгаагаар үйл явдал төгсдөг. Дурын дурак, баргийн "баагийгийн" давахгүй NAVY SEAL-г бэлтгэх сургалтыг давснаар яадаг юм бол гэсэн асуулт эндээс үлддэг юм. Тэгвэл "SEAL: Team Six" гэдэг ном цаашаа ямар хувь заяа хүлээж болдог талаар маш тод өгүүлнэ.
Би АНУ-д байхдаа Navy Seal-н талаар цөөнгүй сонсдог байлаа. Манай завьны багийн ахлагч залуу тэдний нэгтэй танилцаж, гадуур бэлтгэл хийж хамт гүйсэн аж. Тэгсэн манай ахлагчтай гүйж байхдаа NAVY SEALS хэрхэн бэлтгэдэг талаар ярьж өгчээ. Тэдний хийсэн бэлтгэлийг сонсохоор кинон дээр гардгаас ч илүү бэлтгэл хийж, дэлгэцэн дээр харуулж байгаагаас ч илүү хатан зориг шаарддаг санагдаж байсан билээ. Анх NAVY SEALS-н гишүүн болоход "Тамын 7 хоног"-г давах ёстой бөгөөд энэ тамын 7 хоногт юу болж өнгөрдгийг дээрх номны хуудаснаас та уншиж болно.
Миний хувьд их сургууль долоо хоногтоо зургаан удаа, өдөрт 2-3 цагийг зөвхөн завьны бэлтгэлд зориулж, гол дээр сэлүүрдэж байхдаа багагүй хэмжээний "зовлон" амсч бага ч болтугай хат суусан хүн гэж өөрийгөө боддог байж. Гэтэл энэ номыг уншаад миний мэдэрсэн тэр "өвдөлт", "ядралт", "буулт" бүхэн эдгээр залуусын туулж өнгөрүүлсэнтэй харьцуулахад өчүүхэн төдий зүйл аж. Мэдээж АНУ-н хамгийн шилдэг гэсэн залуус NAVY SEALS болдог бөгөөд тэр дундаа хамгийн онцгой гэсэн нь 6 дугаар багт харьяалагддаг юм байна. Тэгвэл шилдэгийн шилдэг залуус юунд ингэтлээ бэлдэнэ вэ?
Уг багтай амь амьдарлаа холбосон Хорвард Васдин-ны түүхийг унших зуур олон operation буюу даалгаварт ажиллагааг хийж байсан гарах бөгөөд түүний дунд 1993 онд Сомалиа-д болсон багахан оврын "байлдаан"-д хэрхэн оролцсон талаар ой тойнд буутал өгүүлнэ. Хэрвээ та энэ хэсгийг унших гэж байгаа бол "Black Hawk Down" гэдэг кинотой хослуулвал Сомалиа-д буюу нийслэл Могадишү-д байдал ямар байсныг тодоор төсөөлж чадна. Би 9-н жилийн өмнө энэ киног үзсэн ч гэлээ уг номыг унших явцдаа нахиж нэг үзэж, бодит байдал ямар байсныг илүү тодоор төсөөлөхийг оролдсон билээ.
Энэ тулалдааны үеэр Ховард Васдин Могадишү-н үхэл ханхалсан гудамжинд амь тэмцэн тулалдаж, тэнд бараг л амиа алдах шахжээ. Азаар тэрээр Могадишү-с амьд үлдсэн боловч түүнтэй хамт тулалдсан 18 Америк цэрэг нас барсан юм. Ингээд хүнд бэртэлтэй Васдин Германд мэс засалд орж, арай л хөлөө тайруулчилгүй мултарсан байна. Гэвч түүний эхнэр өнгөт арьстаны хүүхдийг төрүүлж, тэрээр БУУДУУЛСАН Ч ҮХЭХГҮЙ БАЙЛДАЖ чадна гэсэн итгэлээ алдаж, нэг ёсны хямралд ороод, сэтгэл санаагаар унана. Мэдээж энэ бүх давааг давсан, бусдаас үргэлж илүү хол, илүү удаан тэсэж, илүү хөлс асгаруулж байсны хувьд түүний итгэл үнэмшил түүнийг бурхан болсон мэт өөрийгөө бодоход хүргэсэн байна. Тэгвэл энэ өндөрөөс унаж, эгэл хүний төрхөн буцаж орохоор хүний сэтгэл санаа ямар болохыг бас харуулжээ.
Хэрвээ та буруу зүйл хийгээгүй, нүгэл үйлдээгүй байтал бүх зүйл болохоо болиод эхлэвэл яах вэ? Хүн хэдий хат суусан ч гэсэн, хэдий зовлон үзсэн ч гэсэн, хэдий шилдгийн шилдэг ч гэсэн амьдрал түүний замыг зовлон бэрхшээлээр дүүргээд ирэхээр ямар ч хүн ЯАГААД БИ ГЭЖ гэсэн асуултыг тавьдаг гэдгийг бас эндээс олж харна. Гэвч нэгэнт бурхан гэж байдаггүй болохоор ЯАГААД БИ ГЭЖ? ЯАГААД НАДАД ИЙМ АСУУДАЛ тохиолдох ёстой вэ гэж асуух нь нөхцөл байдалтай тохирохгүй гэдгийг би өөрийн амьдралаас мэднэ л дээ. Би ч гэсэн тэгж асууж л байсан юм. Гэвч ийм нөхцөлд хамгийн зөв асуулт бол энэ нөхцөл байдлаас хамгийн бага хохиролтойгоор яаж гарах вэ гэсэн асуулт гэж би ойлгосон. "Black Hawk Down" кинонд нэг цэрэг онгоцноос унаад хүнд бэртэл авч нэг цэрэг цус алдаад нас бардаг. Тэднийг хариуцсан түрүүч яагаад эд нар үхэх ёстой гэж, яагаад гэж өөр өөрөөсөө асууж, хариултыг нэхсэн харцаар ойр тойрноо ширтдэг. Түүнд Хүүт гэх Делта багийн залуу "See you're thinking. Don't. 'Cause Sergeant, you can't control who gets hit or who doesn't or who falls out of a chopper or why. It ain't up to you. It's just war" гэж хэлдэг юм. Харин хүний амьдралд түүний ойр тойронд нөхцөлгүй олон үмхий туйпуу тэнгэрээс унаад, толгойдоо хэд сайхан хусуулахаар бас л яг ингэж боддог эхэлдэг. Тэгвэл тэр тэнгэрээс унах туйпууг бид хэзээ хаана унах вэ гэдгийг хэлж мэдэхгүй шүү дээ. Энэ биднээс хамаарах зүйл биш. Хуссууллаа бослоо, хусууллаа бослоо. Босож чадахгүй нь хүний хувьслын эргүүлэгт үүрд мартагдана. Энэ бол амьдрал. Харин босож чадсан нь бамбарыг цаашаа авч явдаг жамтай. Уг ном санасныг бодвол их сайхан аз жаргалтай төгсдөг.

Хэрвээ та өвдөлт гэж юу байдгийг мэддэг бол, хэрвээ та хүн өөрийн хязгаартаа хүрч чинагш зүтгэх эрч хүч байхгүй болно гэж юу байдгийг гадарладаг бол энэ ном гарцаагүй таалагдана гэдэг итгэлтэй байна. Жи Ай Жэйнь-д гардаг ахлах түрүүч Жон Жэйнь-д Лауранс-с авсан ишлэлийг номны завсар хавчуулж өгдөг санагдаж байна. “I never saw a wild thing sorry for itself. A small bird will drop frozen dead from a bough without ever having felt sorry for itself.”
I think we can do better than the wild thing, or at least equal!

Our deepest fear by Marianne Williamson

2011-03-07T01:15:00.001-05:00

Our deepest fear is not that we are inadequate.
Our deepest fear is that we are powerful beyond measure.
It is our light, not our darkness that most frightens us.
We ask ourselves, Who am I to be brilliant,
gorgeous, talented, fabulous?
Actually, who are you not to be?
You are a child of God.
Your playing small does not serve the world.
There is nothing enlightened about shrinking
so that other people won't feel insecure around you.
We are all meant to shine, as children do.
We were born to make manifest the glory of God that is within us.
It is not just in some of us; it is in everyone.
And as we let our own light shine, we unconsciously
give other people permission to do the same.
As we are liberated from our own fear,
our presence automatically liberates others.

Онигоо

2011-01-23T07:44:00.001-05:00

Сэтгүүлч залуу Хэнтийн мянгат малчин Довдон гуайгаас ярилцлага авчээ.
-Нэг ямаа хэдэн грамм ноолуур өгдөг вэ?
-Хар нь уу, улаан нь уу?
-Хар нь?
-Хар нь таван зуу, хүү минь.
-Улан нь?
-Улаан нь бас таван зуу.
-За тэгвэл нэг ямаа хэдэн литр сүү өгдөг вэ?
-Хар нь уу, улаан нь уу?
-Хар нь?
-Хар нь гурван литр-г өгдөг юм аа.
-Аа., улаан нь?
-Улаан нь бас гурван литрийг өгдөг.
-Адилхан л байсан юм бол юундаа "Хар нь уу, улан нь уу" гэж толгой эргүүлээд байага юм бэ?
-Хар нь миний ямаа байгаа юм аа, хүү минь.
-Аа за. Улаан нь тэгээд хэнийх юм?
-Улаан нь бас минийх ээ.

Монгол ухаан, монгол ёсыг бишрэхүй дор

2010-11-17T04:47:00.003-05:00

Ойрын хэдэн өдрүүдэд үнэхээр олон ажлууд амжуулж буй боловч бас нижгээд ажлыг цалгардуулж суунам зээ. Бор ходоодыг баярлуулан, бор тархиа амраах хэдэн хоног тохиолдсонд их тулааны өмнө нам гүм ноёлож байдагтай адилаар сэтгэж, өөрийн биеийг тордоход зориулан ирж буй ажлын хүндийг хэрхэн хугаслаж, энэ биеийг эрүүл хэрхэн авч явахаа бага атугай бодно.
Миний гар дор Монголын тал нутаг дүүлэн эрчлэх эрэлхэг чонын тухай домог мэт хууч яриа дүүрэн ном орж ирсныг хоёр гурван хоногт уншин дуусгав. "Чонон сүлд" хэмэээх энэхүү номыг хятадны хэлний Болдбаатар гэж алдаршсан сайн найзын маань аав нь орчуулсан байна. Үнэхээр агуу орчуулж дээ хөө. Зарим мэдэхгүй монгол үгнүүд өгүүлбэр дунд цахилж явааг харахад өөрийн үгийн баялаг муутайг гайхаж, хүн харь хэлнээс хөрвүүлэхдээ ийнхүү утга төгс орчуулж яахан бардаг байна хэмээн шар гойзойно. Өөрийн орчуулсан номыг заримдаа барин авч, хуудас бүрийг өлөн нүдээр шүүрдэн харахуйд ийм уянгалаг монгол хэлнээ буусан эсэхэд эргэлзээ төрөн байдаг билээ. Тал нутгийн маань агь таана ханхалж, сэврэй салхи салхисан тэрхүү сайхан байдлыг сэтгэлд эргэн иртэл өгүүлсэн уг номыг эргүүлэн тавихад хэцүү. Монгол чоно, монгол ёс заншил, монгол ахуй, монгол эр хүн болоод тал нутгийн сүлд хийморийг илтгэсэн олон сонирхолтой түүхийг багтаасан, зарим мартсан зүйлсийг сэргээсэн сайхан ном болжээ. Ганц дутуу зүйл нь монгол эмэгтэй тэсвэр хатуужил, гоо үзэсгэлэнг харуулсангүй аж. Харин Билиг өвгөнөөр дамжуулан Монгол ухаан гэж юу болохыг, эр хүн хийморьлог байдлаа алдахгүй амьдрах нь амьдралын гол аз жаргал юм гэдгийг харуулах гэсэн хэрэг болов уу гэж ойлголоо. Доожоогүй, арчаагүй амьдралаар амьдарч альваа зөвшөөрөгдсөн ёсыг үл хүндэтгэн амьдралыг туулах нь жинхэнэ эр хүний хүсээд байх зүйл биш шүү гэсэн санаа ч явж байх шиг. Цааш ухан нягтлавал суурин иргэншилийг нүүдлийн иргэншилтэй харьцуулах замаар жинхэнэ эр хүн зоригтой, хийморьтой байж, зөв шийдвэрийг гаргах чадвартай байх хэрэгтэйг харуулна. Даанч хүн болгонд тэр бүр энэ ухаан дутдаг ажгуу. Монголоосоо сурах монгол ухаан, монгол ёс надад ч дэндүү олон байх шиг.

Халуун, хавтгай, хавчигдмал дэлхий

2010-11-01T06:24:00.003-04:00

Санаандгүй алдаж хагалсан өндөг газрын хөрсөн дээр яах ийхийн зуургүй шажигнан шарагдаж, өнгөн талаасаа хорхой хүргэм шаргалтана. Хазаад идчихмээр байвч бохир хөрсний хөгц амтагдаж, нүүрсхүчлийн гашуун угаар үнэртэнэ. Бас хүлэмжийн хий хормын зуурт хоолыг хор болгож амжжээ.
Ийм л орчинг хүн төрөлхтөн өөрөө бий болгосон. Технологийн ололт, эрчим хүчний шинэ шинэ эх үүсвэр, ашиг орлого хүүлэх агуу баялгийн төлөөх шунал, байгалийн баялгийг гартаа хийхийн тулд үхэлдэн тэмцэлдсэний “ач тус” эх дэлхийг хайруулын таваг болгожээ. Өдрөөс өдөрт өсөн нэмэгдэж буй ахуйн хэрэгцээ, өөрөө өөрсдөдөө бүрдүүлсэн өндөр хэрэглээндээ боомилогдсон бид нэг л өдөр улайссан ширэм дээр унасан өндөг шиг шарагдах болно.
Энэ бүхний шалтгаан нь мэдээж эдийн засгийн “дайн”. Баялаг бүтээж, бусдыг эрхшээлдээ оруулах гэсэн их гүрнүүдийн санаархал дэлхий ертөнцийг улам бүр хайлуулж, хавтгайруулж, давчдуулж байна. Агаар муутай газрын хүүхэд хавчиг цээжтэй төрдөг шиг хэт халсан дэлхийн гадаргын хүн амьдарчихмаар хэсэг улам бүр хумигдан, нэг бол элсэн цөлөөр хучигдаж, үгүй бол хэдэн мянган жил хөдөлгөөнгүй байсан мөсөн уулын гэнэтийн хайлалтад “живэх” дээрээ тулав. Нэг л өдөр дэлхий ээж гэрлээ унтраачихвал халуун, хайлмал, хавчигдмал дэлхий маань “харанхуй” гэсэн шинэ тодотголоор баяжина.
Бид яаж яваад ийм болчихвоо, үүнд хэн хамгийн их буруутай вэ? Нэн түрүүнд хамгийн хүчирхэг эдийн засагтай, хамгийн их нефтийн хэрэглээтэй, хамгийн өндөр барилгуудтай, хамгийн олон тарган хүнтэй гүрэн санаанд чинь зурсхийж байгаа биз? Зөвхөн гаднаас нь хараад буруутныг тогтоож болдог бол үүн шиг амархан зүйл алга. Гэвч цаад учир шалтгааныг ухаад үзвэл дан ганц Америк биш, ерөөсөө л хомосапенс гэж амьтны сэтгэлгээний гажуудал, “нэг нүдтэй” сэтгэхүйд учир байгаа болов уу. Хурдтай гүйж эхэлсэн хүн гэнэт зогсож чаддаггүй шиг нэгэнт эрчээ авсан үйлдвэрлэл, амаа ангайн өгөөшөө хүлээх аварга загас шиг асар том зах зээл, түүнээс хэдэн мянган их наядаар унах ашиг орлогоос гэнэт татгалзах нэгэн бий билүү?
[...]Цахилгааны эх үүсвэрт холбогдоогүй, автомашин хэрэглэдэггүй, цахилгаан станц байхгүй, нүүрсхүчлийн хий ялгаруулах хэмжээний томоохон үйлдвэргүй дэлхийн хамгийн ядуу хэсэг буюу цаг уурын өөрчлөлтөд хамгийн бага хувь нэмэр оруулж буй бүлэг илүү хохирч байгаа юм. Тэдний амин зуулга нь мод, үр жимс, газар, хөрс тул амьжиргаа нь байгалийн доройтлоос шууд хамаарч байдаг. Энэ бүхнийг зохицуулъя гэхээр эрчим хүчгүйгээр нэг ч алхах хэцүү. Шударга бус гэмээр иймэрхүү уялдаа холбооны хор нөлөөг залруулах “хэргийн эзэд” нь гэтэл юу хийж байна?
Байгаль орчны доройтол нь шинэ сэдэв биш хэдий ч өмнө нь эдийн засгийн хөгжлийн уршиг талаас нь төдийлөн авч хэлэлцдэггүй байсны гор сүүлийн зуунд илүү хүчтэй мэдрэгдэх болов. “Ногоон” хувьсгал нь хүмүүсийн амны уншлага болж, тэр хэрээр “эко од” болохыг хүсэгчдийн эгнээ хүрээгээ тэлжээ. Зүй нь энэ асуудалд илүү бодитой хандах ёстой бөгөөд хэдий чинээ олны анхаарлыг татаж, талархлыг хүлээнэ төдий чинээ “ногоон биш” байдаг нь ч нотлогджээ. Массын сэтгэлийг хөдөлгөхдөө биш аль болох хэмнэлт, хязгаарлалтад чиглэсэн, зарим талаар технологийн хувьд ухарсан “уйтгартай” бодлого л дэлхий ээжид тусалж чадахаар болсон аж.
“Харалган итгэл горьдлого тасрахтай адил аюултай” хэмээн Жорж Монбиот “Халцгай: Дэлхийн шаталтыг хэрхэн зогсоох билээ” номондоо бичсэн байдаг. Чухамдаа ирээдүй хойч гэж алсыг хардаггүй юм гэхэд өнөөдөр амьдарч буй өөрсдөдөө жаахан ч гэсэн чөлөөтэй амьсгалах агаар, алхах талбай үлдээхийн тулд дан ганц геополитикийн бодлогоор далайлгах нь хүчин мөхөсдөх болсон байна. Энэ мэт асуудлыг хөндөж, гарах гарцыг тодорхойлсон нэгэн бүтээлийг монгол залуус саяхан орчуулжээ.
Дэлхийн уур амьсгалыг хүн өөрчилж байгаа ч уур амьсгал ч хүний бие организмийг өөрчилж байгаа нь гашуун үнэн. Цэвэр агаар, цэнгэг усаа алдаж буй хүн төрөлхтөн оюун ухаантайгаа байгаа дээрээ юу хийх ёстойг, ер нь бидэнд яагаад ногоон хувьсгал хэрэгтэйг та Т.Фрийдманы “Халуун, хавтгай, хавчигдмал дэлхий” номоос уншаарай.
Э.Адьяасүрэн

Аль нь хамгийн чухал вэ?

2010-09-21T23:20:00.002-04:00

Амжилтанд хүрэхэд хамгийн чухал нөлөө үзүүлэх хүчин зүйл юу вэ? Та юу гэж бодож байна?

1.Оюун ухаан уу?
2. Зогсолтгүй ажиллах чадвар уу?
3. Санхүүгийн нөөц бололцоо юу?

За аль нь биш юмаа.

Тэгэхээр юу болж таарч байна? Миний бодлоор энэ бол ЦАГ ХУГАЦАА. Цаг хугацааг зөв, зохистой, үр бүтээлтэй, дэгтэй ашиглавал дээрх бүгдийг олох боломжтой. Цагаа хайрлаа гэж...

Тасархай

2010-08-04T00:08:00.002-04:00

Улсын Бүртгэлийн Ерөнхий Газарын Хуулийн Этгээдийн Бүртгэлийн Хэлтэсийн даргын туслахын цалингийн татварын хураамжны бичилт/баримт.

Дээрх өгүүлбэр утга санааг илэрхийлж байгаа хэдий ч бас л тасархай онцгүй сонсогдож байна.

Sonata for a man

2010-07-22T21:43:00.005-04:00

Монголчууд маань улсын баяр наадмаар сайхан наадацгааж, алжаал ядаргаагаа тайлсан байх гэж бодож байна. Миний хувьд наадмын үеэр Бээжин ороод ирлээ. Жилдээ юутай ч Бээжин руу ганц хоёр харайлгачаад байдаг хүний хувьд тэнд очиж хужаанууд хэр их ажиллаж, ямар их хичээл зүтгэл гарган байж дундад иргэн улсыг босгож байгааг харах юм даа. Монголд ажил их удаан явдаг юм шиг санагддаг байсан нь үнэхээр санагдах ч биш харин бодит байдал гэдгийг энд ажиллах хугацаандаа ойлгож мэдэж байна. Үүний учир шалгаан гэвэл урт жагсаалт гарах байх, гэхдээ энд гол хүчин зүйлсийг нь ганц хоёр үгээр оноож буулгахыг оролдоё: өрсөлдөөн бага (less competition), үр бүтээмж доогуур (low productivity), бизнесийн ёс жаяг бүрэн бүрдээгүй (low business ethics) ба хүмүүсийн сэтгэлгээ (mindset) зэргийг нэрлэж болох байх. Гэхдээ гол нь өрсөлдөөн, өрсөлдөх чадвар хоёрт л байгаа юм. Өрсөлдөөн л альваа зүйлийг шөнө өдөргүй хөдөлгөх гол хүчин зүйл болдог юм шиг.

Өрсөлдөөн байхгүй гэдгийг энэ зам засварын ажил харуулаад өгөх байх. Зун болгон л хамаг замаа хааж, хүний амьтны нервийг бараад байхаар нэг удаа нам засаад дахиад арван жилийн хугацаанд гар хүргэж, газар шороо онгичихооргүй болгочиж болдоггүй юм байх даа гэж бодох юм. Бас зун болгон л халуун ус тасарч сар гаруй шороон царайлах гээд нэг гэр оронгүй хүн шиг айл хунар бараадаж халуун усанд орох юм. Хммм, нэг л юм болохгүй байгаад байна шүү дээ. Шугам турба нь мууддаг гэвэл Нью Йорк-т ч бас мууддаг л байхгүй юу гэхдээ л тэнд энд тэндгүй газар ухаад жил болгон халуун усаа тасалдаггүй бодоход турбандаа биш менежментдээ л байгаад байна. Ингэхээр энэ менежментийг хэрхэн сайжруулах вэ гэдэг нэг асуулт гарч ирнэ. Энэ асуултыг дотроо бодож, сайн тунгааж байгаад дараа хариултыг сийрүүлье.

Би өөрийнхөө танилцуулгын хэсэг дээр "Man should know his limits. I want to know mine." гэж бичсэн билээ. Яагаад заавал би өөрийнхөө хэмжээ хязгаарыг мэдэх ёстой билээ гэхээр үнэхээр би гэдэг хувь хүн өөр өөрийгөө мэдэе гэсэн зорилго тавьбал өөрийнхөө хэмжээ хязгаарыг мэдэж байж л өөрийгөө мэднэ гэсэн үг. Магадгүй өөр аргаар хүн өөрийгөө таниж мэддэг л байх. Гэхдээ өөр өөрийгөө мэднэ гэдэг бол эцсийн зорилго биш, зүгээр л дундын процесс байх. Миний бодлоор бол хүн өөр өөрийгөө мэдсэнээр өөрийгөө хөгжүүлж чадна.(Connais-toi pour t'améliorer)Эргээд урвуу гаргалгааг ашиглавал хүн хөгжихийн тулд өөрийгөө мэдэх хэрэгтэй, өөрийгөө мэдэхийн тулд өөрийнхөө хэмжээ хязгаараа нээж олох хэрэгтэй гэж гарч байна.

Сүүлд нэг зүйлийг бас сайн ойлгож авлаа. Миний гурван шүтэн биширч явдаг хүний нэг болох Стев Редгрейв хэлэхдээ "альваа зүйл хожигдаг нь ялахтай адилхан байдаг юм. Учир ялагдах нь танд урагш улам их тэмүүлэх хүч тэнхээг өгдөг юм" гэж хэлсэн нь юутай үнэн. Сая Бээжин явсан ажил маань хог дээр үсэрч би гэдэг хүн сэтгэлийн гүн хямралын ангал дээгүүр уначилгүй шиг давах үед хор шар хүрч, уур савсаад явчихлаа байна. Ариун үнээ гэж! Хэн нэгэн аль нэг салбартаа амжилтанд хүрчихээд, байнга өрсөлдөөнийг бодогдуулж, оргилын цаана оргил байдаг гэдгийг сануулж байх өрсөлдөгчгүй үед ихэд тайвширч улмаар доройтох явдал гарч болзошгүй гэж боддог. Тэгвэл ч үе үе муугаа мэдэрч, нэг сайхан ухамсарын шанаа хусаад байхад хүн лав унтаж чадахгүй босч, хэвтэж чадахгүй суух вий.

Ойрд ч ажлын ачаалал нэмэгдэж, нуруу тэнийлгэх завгүй явах үе тохиож, уулын оргил тэмүүлэн исгэрэх салхины уянгалуулан тоглох сонатыг сонсох боломж тэр бүр гарсангүй. Гэхдээ сонатаа сонсох цаг дөхсөөр байна. Аялгуу сайхан сонат минь,I am coming babe!

Бодлын хэдэн хэлхээс

2010-07-01T03:12:00.003-04:00

Ойрд блог дээрээ бичих байтугай гадуур хүмүүстэй уулзаж бодол санаагаа хуваалцах завгүй явлаа. Гэтэл оройдоо унших ном, ажлын үеэр уншиж танилцах материал, хүмүүсийн яриа, дарга нарын туршлагууд гээд маш олон зүйлийг би дотроо мэдээллийн сан мэт хадгалаад, нэмж оруулаад явсаар байтал нэг мэдэхнээ эдгээр бүх зүйлсээ хэрхэн хэрэгжүүлэх, цэгцтэй дэгтэйгээр хэрхэн бусдад танилцуулах гээд олон тал дээр дутагдалтай байгааг анзаарч аль болох бодлын хэлхээсийг ил гарган бичгээр хуваалцах хэрэгтэй гэж бодлоо. Бусдад хэрэггүй байлаа ч гэлээ ийнхүү бичиж илэрхийлэх нь он цагийн элэгдэлд автахаас сэргийлэх төдийгүй миний өөрийн бодлыг нэгтгэж өгөх буй за.

1. Хэрвээ одоо зүтгэж байгаа зүйлээ амжилттай бүтээх аваас мөрөөдлөө гүйцэд биелүүлэх гол шалгуурт ( Litmus test) ирэх 12 сард орно. Үүний тулд өнөөдрөөс материал цуглуулж, тест авах хүмүүстэй хэрхэн approach хийх, тэдний хэл яриа болон сэтгэл санаанд юу нөлөөлдөг, гол хүсэл юу болохыг мэдэхийг зорих хэрэгтэй. Run away Jury гээд нэг гоё кино байдаг. Тэр кинонд хүмүүс хүссэн зүйлдээ хүрэхийн тулд ямар сайн бэлтгэлээ хангаж чадаж байгааг басхүү харуулсан гэж бодож байна. Сая Элена Каган гээд Supreme Court-д нэр дэвшиж буй хуульч эмэгтэйг харахад түүний амьдрал үнэхээр төлөвлөсөн замын дагуу явсан уу гэмээр санагдлаа. Үнэхээр хүн бүр амьдралаа ийнхүү төлөвлөж, эцсийн зорилтын төлөө өдөр бүрийнхээ алхаа гишгээ бүрээ тааруулж явбал агуу юм даа. Нөгөөтэйгүүр энэхүү стратегиа амьдрал дээр хэрэгжүүлэх нь хувь хүнээс ямар их тэсвэр тэвчээр шаарддаг бол гэж бодохоор огт амар биш гэдэг нь тодорхой.
2. Бид бүгд уран бүтээлчид. Хувь хүний хамгийн шилдэг уран бүтээл бол тухайн хүний амьдрал юм. Хэрэв та зураач байсан бол ямаршуу зураг зурахаа эхлээд толгойдоо төсөөлнө. Дараа нь эхний scratch-г гаргана. Тэгээд олон тооцоо, олон өнгөний хувилбаруудыг туршина. Ингээд жинхэнэ уран бүтээлээ туурвина. Нэгэн номонд альваа хүн 30-н нас хүртлээ хүртэл улс төрд ороод хэрэггүй гэж бичсэн байдаг. Яагаад гэхээр хүн өөрийнхөө үзэл баримтлал, өөрийнхөө доторх чиг хандлагыг 30 хүрэх хугацаандаа гаргаж амжаагүй байдагтай холбоотой. Улс төрд ор гэж хэлж байгаа явдал биш, харин 30 хүртлээ бид ямар зураг зурах вэ гэдгээ төлөвлөдөг гэдгийг л хэлэх гэж оролдсондоо Миний Тэмцэл номноос иш татлаа. 30 хүртэлх амьдралаа хүртэл төсөөлж бас болно шүү дээ. 30 хүрсний дараа бол хүн бүр өөрийнхөө суурийг тавьсан байдаг болов уу. Тодорхой хэмжээний үзэл бодол өөрчлөгдөж болох ч гэлээ, сууриараа өөрчлөгдөнө гэж огтхон ч байхгүй байх. Хэрвээ бид сууриа сайн тавьж чадвал 30, 40 магадгүй 50-н жил зурах зураг, гараас гарагх уран бүтээлээ хэний ч өмнө гологдохооргүй, үхэхдээ харамсхааргүй хийх болов уу гэж бодлоо.
3. Michael Lewis-н бичсэн сонирхолтой өгүүллэг уншлаа. Бас ч олон зүйл бодогдлоо.

I swear!

2010-05-02T02:50:00.000-04:00

"Swear by my sword never to back down from what you have aimed
Now is the winter of our will power, that test the strengths of our soul;
And all the weariness will descend upon your mind and your weakness will blot out the sun.
But hang on, hang on!"

No second thoughts

2010-04-13T01:28:00.002-04:00

To gain what is worth having, it may be necessary to loose everything else.

No second thoughts about the road ahead. Undivided mind can bring me a peace along with extra energy to push ahead. But I have keep in mind that "a body is only flesh and blood. If you can think you can work 24/7, 365 days a year, it does not matter how powerful you are, eventually it will catch up with you."

Let's see when it's gonna catch me up. :)

Day 6: Break a wall and keep yourself intact!

2010-04-03T02:07:00.006-04:00

Do not believe what your eyes are telling you. All they show is limitation. Look with your understanding. Find out what you already know and you will see the way to fly.
Richard Bach

TGIF event took a terrible turn and by the night I was totally annihilated. So I thought if such days outnumber "put your ass down and drive forward" days then the dream will stay in the past - no longer materializing in this world. Lemma: Whatever you choose to do in the end of the day, never comprise your goals or ways to reach your goals.

Another thought I liked to articulate in my mind during my half hour run today is "If it is considered necessary, I have to driver myself to a wall without a second thought. But always keep in mind that I have to train myself everyday so that the wall breaks, not me!"

Day 4: Must know the surroundings!

2010-04-01T11:01:00.002-04:00

The life of man on earth is a warfare... Job 7:1

Ойрд ажлын хажуугаар сорилын бэлтгэлээ хийж байгаа боловч толгой дотор нэгэн зүйл бодогдож байгаа нь эргээд ирээдүйд тулгарах хүндрэлийг хэрхэн даван туулахтай шууд холбоотой юм. Тэгвэл энэхүү бэрхшээлийг давахад санхүүжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай бөгөөд ийнхүү санхүүжилт босгоход ямар алхам авах хэрэгтэй талаар өнөөдөр нэгэн итгэлт андтай уулзав. Миний бодлоор үүнийг ихэд амар хялбар босгох болох мэт санагдсан авч өнөөдрийн дүр зураг, байгууллага болон хувь хүмүүсийн шийдвэр, тэдний үйл ажиллагааг харахад үнэхээр боломгүй мэт ойлголт төрөв. Мэдээж санхүүжилт босгохын тулд маш олон давхар даваа гүвээг давах хэрэгтэй болох нь ойлгомжтой ч эцсийн давааны цаана хүсэн хүлээсэн өгөөж байгаа нь хэн ч мэдэхгүй билээ. Тэгвэл стратегийн хувьд зөв, зохистой хэрхэн хөдлөж, цаг нь тулахад бэлэн сууж байхын тулд өнөөдөр хийх алхам чухамхүү юу байхыг гагцхүү би мэдэх хэрэг болжээ. Бодох л асуудал. Гэтэл бодоод байх цаг тун бага байдаг. Бодолгүй хийгээд байвал бас дараа нь амаа барих мөч ирэх ч юм билүү?

Яг энэ мөч л зөв шийдвэрийг гаргах чадвар бол удирдагч хүнд байх ёстой юм. Юу вэ гэвэл мэдээлэл дутуу үед зөн совингоо даган зөв шийдвэр гаргах. Энэ чадвар надад бага ч болов байгаа болов уу? Харж л байяа.

Day 3: Limitations - must know!

2010-03-30T21:31:00.001-04:00

Lord, make me to know mine end, and the measure of my days, what it is; that I may know how frail I am.
Psalm 39

Сонирхолтой юм байна: http://www.imdb.com/title/tt1309385/

Day 1: Dreams of the past

2010-03-29T05:40:00.002-04:00

Энэ өдрийн амар амгаланг та бүхэнд хүргэе! Блог ертөнцөөр зочлоогүй удсаныг ч хэлэхүү, бодол юугаан хөөн эргэцүүлэлгүй олон удаа орхисныг ч ярихуу, хилийн чинадад гаралгүй хөмөрсөн тогоон дунд хуян хурааж хэвтсэнийг ч буруутгахуу ер нь ойрд хаана юу ч болоод байгааг огт мэдсэнгүй, мэдэхийг ч хүссэнгүй, хүсэл ч төрсөнгүй ээ. Ай, Ариун үнээ минь! (Holy Cow!)

Хүмүүн бидний амьдрал урсгалын дагуу хурдан ч биш, удаан ч бус явахыг алийг тэр гэж хэлэхэв. Гэхдээ хүний амьдрал үнэхээр ичээндээ байгаа мэт байдлаасаа үе үе гарч, хүсэл зорилгоор бялхаж хүч чадлаар бярхаж нэгэн чигт мөрөөдөлд хүрэхээр мятрашгүй зүтгэх цаг ирдэг гэдэгт би үнэн голоосоо итгэдэг юм. Өөрийн амьдралыг эргэн харахуяа яах аргагүй намаг дундуур нэг довоос нөгөө рүү үсэрч гарч байгаа мэт нэг зорилго дуусаад л нөгөө нь эхлээд байгаа юм шиг санагддаг байсан юм. Гэтэл сүүлийн үед холын зорилго гэх зүйлгүй хадуурч, амжилт тэмүүлэлийн луужин маань тогтсон чиггүй эргэлдэж, зөвхөн өнөө маргаашийн жаргал цэнгэл, өлөн бор ходоодны хүсэл хясалын дунд өнгөрч байгаа мэт санагдаж байлаа. Ийнхүү амар амгалангийн ариун усанд түмэнтээ умбах зуур өнгөрсөнд орхисон мөрөөдөл маань зүрхэнд ганцаардаж, хэвлийдөө өтлөж магад бодит амьдарлын гашуун агаараас амьсгалах хувь тавилан байгаа эсэх нь эргэлзээтэй болж орхижээ.

Тэгвэл өнөөдөр энэ бүгдэд цэг тавиад өнгөрсөнд орхисон мөрөөдөлдөө хүрэх замыг засах анхны өдөр болгон тогтоож байна.
- Энэ мөрөөдлийг хөөх цаг хугацаа таарч тохирч байгааг би мэдэхгүй юм. Гэхдээ би болсон гэж итгэж байна.
- Энэ мөрөөдлийг хөөх хүч тэнхээ бий эсэхэд би эргэлзэж байна. Гэхдээ би байдаг бүхнээ гарган бие сэтгэлээ дайчлахаа мэдэж байна.
- Энэ мөрөөдлийг хөөгөөд хад мөргөөд уначих эрсдэл өндөр байгаа харж байна. Гэхдээ унасан ч уйлахааргүй гэж өөрийгөө дүгнэж байна.

За цаг ч яваад эхлэчихлээ дээ. Амжилт!

Намрын дунд сарын шинийн 17 шүү дээ хөө

2009-11-06T03:27:00.002-05:00

Намрын дунд сарын шинийн 17-ны бэлэг дэмбэрэлт өдөр Балжинням, Дашням хоёр бурхан уулзалдаж, буурал хорвоо дээрх хүн бүрт юу бэлэглэгж, юу заяах вэ гэдгээ хэлэлцдэг юм гэнэ лээ. Энэ өдөр өглөөний наран урган мандахтай уралдан залуу хосууд гэрлэлтээ батлуулж, ариун сэтгэлийн бэлгэдэл болсон хатансүйх бөгжөө солилцон гал голомтоо асаадаг ариун ёсон байдаг билээ.
Энэхүү өлзийт сайн өдөр би гэж хүн хэдэн найзуудын хамт өглөөнөөс үдийн бүрий хүртэл өгөөж арвин тансаг говиор тоос манаруулан давхиж өнгөрүүллээ дээ хөө. Ээ тэнгэрийн хаяанаас тэнгэрийн хаяа руу довтолгон явахад “Говь гэдэг нь говь билээ, говь заримдаа” гэсэн шүлгийн мөрт бодолд бууж, хэн нэгэн гаднаас харвал намайг ёстой л эрх чөлөөг амтлан амтлан тамшааж явнуудаа гэмээр нүүр дүүрэн баясалтай явлаа хөө. Ээ тэнгэрийн хөлөөр өнгөрсөн хөвөн цагаан үүлийг ширтэн давхихнээ нэгэн ариун агшин сэтгэлд бууж, тэртээ холоос нэгэн сэтгэл дуудан байна уу даа гэсэн мэдрэмж дотор гижигдэн байв шүү дээ хөө.
“Хүслэн татсан амраг тэр минь хөө
Хүрэн зүрхний уяа юу даа хөө”

Өглөөдөө аймгийн төв болох Даланзадгадаас эхэлсэн аялал маань уул уурхайн хэд хэдэн компаниудаар дайрч, чинагш Ханбогд суманд очиж байж өндөрлөлөө хөө. Ээ бид Ханбогдод хийх уулзалтаа дуусгаад Говийн ноён хутагт Данзанравжаагийн анх суурийг нь тавьж байсан Дэмчигийн хийдийн зүг уул даван давхиж гарваа хөө. Ээ зам ч гэж там юм байна лээ, гэхдээ зорилго байгаад зориг байхад чулуудын оройгоор жийптэй дүүлээд дүүлээд жигүүртэй юм шиг л явдаг юм байна лээ хөө. Ээ баруун зүүн байн байн мушгиж, байсхийгээд нам тоормослож донсолгоо гаргахын хажуугаар нам жимийг эвдэн машин дотроо дуулан давхисаар Дэмчигийн хийд орлоо доо хөө. Ээ одны хөлөөр өнгөрсөн орог шаргал үүлэн доор дээш доош савчин, баруун зүүн сэгсчүүлэхэд, яагаад ч юм бэ бодолд бууж буй түүнийг өр зүрхнээс холдуулж чадахгүй л байв шүү дээ хөө.
“Алсран холдсон хонгор минь хөө
Алаг зүрхний янаг минь ээ хөө”

Дэмчигийн хийдийг хувьсгалын үеэр үгүй хийсэн ч буурь гээч зүйл үлдсэн байна лээ хөө. Ээ сайн цагийг бэлгэдэн, бурхадыг хуруулж, буяныг аривжуулахаар буурин дээр нь их цагаан суварга босгосон байна лээ хөө. Ээ суваргын дэргэдэх, босоо өндөр чулуун дээр зогсож, сарны хөлөөр өнгөрсөн шаргал цагаан үүлний цаанаас мандан гарах намрын дунд сарын шинийн 17-ны саран авхайг ширтэн суухнээ зүрх гээч булиглаж, сэтгэл гээч гэгэлзэж, санахын жаргалыг эдлэлээ шүү дээ хөө.
“Санан гансран мөрөөсч сууна аа хөө
Саран чамдаа тэмүүлнэ дээ хөө”

Дэмчигийн хийдийн буурийн өмнөхөн нэгэн айл гал голомтоо шинээр асааж, ирээдүй хойчид ихэд аз жаргалтай байхыг бэлгэдсэн нэгэн сайхан найран дээр явж ороод ардын дууны аль аз жаргалтай, аль бэлэг дэмбэрэлтэй гэснээс сонгон байж аяны дугараа өргөн найранд дуу нэмлээ дээ хөө. Ээ зүгээр л зүлгэн дээр гэрээ бариад амьдрах шиг сайхан юм гэж энэ хорвоо дээр хаа байхав дээ хөө. Энэ өдөр сэтгэлээн холбож, гал голомтоо асаасан хүн бүхэнд аз жаргал сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе!
“Буцан харьсан учрал ирнээ хөө
Булгих зүрхэн жаргаана шүү дээ хөө”

Ай амьдрал минь! Хоёр жилийн дараа ургах нартай уралдан байж Чарлес голоор завь чамайгаа унан, сэрүү татуулан сэлүүрдэж байх болноo хөө. Тэр хүртэл зүрх юуган чангалж сэтгэл юуган барьж, урьдах ажилдаа шамдьюу би.

Дэмчигийн хийд 2009 оны 10-р сар

"Би Чадна"-н төлөө ЗА гэж хэлцгээе!

2009-11-05T02:53:00.004-05:00

"БИ ЧАДНА” хүүхдийн бие даан хөгжих төв маань Баянзүрх дүүргийн 2, 21 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт амьдардаг 6-17 насны хүүхдүүдэд үйлчилгээгээ хүргэсээр өнөөг хүрлээ.

Тус төвөөс хүүхдэд хандан хүргэж, зохион байгуулж буй бүх үйлчилгээ өнөөдрийг хүртэл бүгд үнэ төлбөргүй явсаар ирсэн билээ. Сүүлийн жилд энэ төвөөр олон зуун хүүхдүүд үйлчлүүлж, уг төвөөс зохион байгуулагдсан үйл ажиллагаанд хамрагдсан. Тус төвөөр жилийн хугацаанд байнгийн гэж болохоор 70-80 хүүхдүүд үйлчлүүлдэг болсон. Энэ бол бид бүхний ирээдүй хойчдоо хийх бага ч болтугай хөрөнгө оруулалт юм.

Гэтэл санхүүгийн хүндрэлийн улмаас тус төвийг тэтгэж байсан тодорхой санхүүгийн эх үүсвэрүүд хаагдаж, улмаар энэ төв маань хаалгаа барихад хүрээд байна. Гэвч "БИ ЧАДНА" төвийн үйл ажиллагааг цаашид үргэжүүлэх хүсэлтэй залуус байгаа бөгөөд зохих санхүүжилтийг олж, 12 сарын 1-ны өдөр гэхэд тус төвийг эргэж сэргээн цаашид төвийн найдвартай ажиллагааг хангахад зүтгэхээр санаа бодол нэгдээд байна. Энэхүү зорилгын төлөө та ч гэсэн санаа бодлоо илэрхийлж, төвийн үйл ажиллагааг доголдолгүй, тогтвортой явуулахад, ялангуяа төвийн урсгал зардлыг санхүүжүүлэхийн тулд юу хийх боломжтой, бас төвийг үйл ажиллагааны чанарыг сайжруулахад юу хийж болох тал дээр бидэнд зөвлөгөө өгвөл бид баяртай байх болно.

Мэдээж энэ төвийн үйл ажиллагааг дэмжиж та хандив өргөхийг хүсвэл Обод-той obod1130@gmail.com эмэйл-р холбогдох боломжтой. Танд баярлалаа.

Монголын минь ирээдүй гэрэлт наран мэт мандан бадарч байг!

Хар Даваа гараг

2009-10-19T09:31:00.003-04:00

22 жилийн өмнөх энэ өдөр буюу 1987 оны 10-р сарын 19-ний даваа гараг нь "Хар Даваа" гараг гэж түүхэнд үлджээ. Гонгконг-с эхэлсэн аюул Америкт очиж ниргэснээр Доу Жонс-н Үйлдвэрлэлийн Дундаж тухайн үедээ 508 пойнтоор буюу 22.61%-р бууж байсан байна. Год блесс!

Дараачин хар гараг нь яг хэзээ болохыг хэн ч хэлж үл мэднэ. Гэхдээ энэ хар гарагуудыг марталгүй санаж явах нь ирээдүйд учирч болох аюулаас сэргийлэхэд туслах буйза!

Санхүүгийн хямрал толгой сайтай залуучуудаас болсон уу?

2009-10-16T01:10:00.002-04:00

Нью Йорк Таймс сонин дээр нэгэн сонирхолтой нийтлэл гарсан нь Калвин Триллингийн нийтлэл байв. Тэрээр нэгэн хижээл насны хүнтай ярилцсанаа бичсэн бөгөөд цаадах хүн нь түүнд "санхүүгийн хямрал толгой сайтай залуучууд л Валл Стрийт руу очсоноос үүдэн гарсан" гээд, үүнийгээ юу гэж тайлбарласанаа бичсэн байна. Тэгвэл өчигдөр Паул Кругман энэ хүний ярьсан зүйлийн нэг гол хүчин зүйл болсон "сурлагаа доогуур хүмүүс нь өмнө нь Валл Стрийт рүү явдаг байсан" гэсэн нэгэн статементийг баталсан бичлэг оруулж. Тэгвэл үнэхээр сүүлийн үед толгой сайтай залуус Валл Стрийт рүү ороод өмнө нь ороод төвшин ахисан сурлага муутай хүмүүсийн удирдлаган доор ажилласанаас өнөөгийн энэ санхүүгийн хямрал үүслээ гэжүү?

Дээрх сонирхолтой нийтлэл, бичлэг хоёрыг доорх ЛИНК-с авна уу.

Калвин Триллинг
Паул Кругман

Blog Action Day

2009-10-15T06:43:00.002-04:00

Өнөөдөр цас бударсан намрын сайхан өдөр байлаа. Энэ өдрийн сайхныг баясан таашаахдаа та бид бүхэн эх дэлхийгээ өөрсдийн гараах хэрхэн хайрлан хамгаалж, цаг уурын өөрчлөлтийг бууруулах тал дээр хувьдаа ямар зүйл хийж бүтээж болохыг бага ч болов бодон өнгөрүүлвэл ирээдүй хойч үед маань тустай билээ.

Дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт хүмүүн бидний амьдралд маш их нөлөөлж байгаа билээ. Цаг агаарын өөрчлөлтийг Гүүгль-н зүгээс харуулсан газрын зургийг харахыг хүсвэл ЭНД ДАР

Дэлхий дээр ямар өөрчлөлтүүд гарч, энэ нь дэлхийн өнцөг булан бүрт оршин амьдарч буй хүмүүст хэрхэн нөлөөлж байгааг бага ч болов мэдэхийг хүсвэл ЭНД ДАР

“Отагайсама”

2009-09-21T05:01:00.000-04:00

Эх болсон сайхан нутаг, төрж өссөн Монгол оронд минь жилийн жилд өвөл айлчилан ирж, цагаан цасан хөнжлөөр миний чиний бид бүхний өсөн өндийсөн газар шороог хучдаг билээ. Мянга мянган жилийн өмнө ч жаяг ийм л байсан, мянга мянган жилийн тэртээ ч ийм л байх болно. Өвөл айлчлан ирэхийн өмнөх энэ өдрүүдэд намрын сэрүүн бороо хаялаж, цаанаа гэгэлзсэн сэтгэлийн учигийг хөндөн, зүрхний угт гуниг хурах юм. Залуу насны аагаар булгилан, хүч чадал хоёртоо согтож явахад юун гуниг хурж, юунд сэтгэл өвдөнө вэ гэж гайхширахуй дор кийборд цохиж, энэхүү бодролоо ийнхүү буулгалаа.

Өвөл дөхөж сэрүү буухад, Улаанбаатарчууд маань цана чаргаа аваад цасан дээгүүр гулгах цаг ч хаяанд ирж дээ гэж доороо дэвхцэж баярлахын оронд энэ өвлийг яажшуухан өвчин зовлонгүй, угааргүйхэн шиг давах вэ гэцгээх нь Монголын өвөл Улаанбаатар хотод минь бурхнаас заяасан хишиг биш, харин ч бугаас буулгасан хараал аятай болдог болсоныг хараад өрөвдөх юм. Хүмүүс маань юунаас айгаад байна вэ гэхээр хүйтний эрч чангараад баллаж тавих вийдээ гэсэндээ биш харин хүйтний эрч чангарахтай зэрэгцээд утаан манан бүрхэж, угаарын ам наашилдагт л байгаа аж. Хүмүүс ч гэлтгүй би ч бас дотроо ихэд айж байна. Гэхдээ энэ айдас миний зүрхэнд гуниг дуудаж, сэтгэлийн учигийн хөндөөд байна уу гэхээр үгүй юмаа.
Энэ утаанаас, энэ бохирдолоос, энэ угаараас хичнээн хүүхдүүд, хичнээн залуус, хичнээн хөгшид хохирч байгааг бодохоор, тэдний хэд нь эрүүл орчинд байсан бол өвчиндөө түүртэлгүйгээр гүйж харайж, аз жаргал дүүрэн энэ хорвоо дээр өдөр хоногийг өнгөрөөж байхсан бол гэж бодохоор, агаарын бохирдол байх ёстой хэмжээнээс хэд дахин өссөнөөр тусах ёсгүй өвчингөө тусаж, туссан өвчингөө эдгээх хугацаандаа эдгээж чадалгүй хэдэн хүмүүс шаналаж байгааг бодохоор, агаарын чанарыг сайжруулах нэрээр үр дүнгүй, үзэгдэх амжилтгүйгээр сая сая төгрөг зарж ард түмнээ хуурч байгааг бодохоор голоос минь юм огшиж, зүрхэнд минь гуниг хурах юм.
Та боддоо. Мөнгө төгрөгтэй, ажилтай албатай бид бол өвчин туслаа ч яаж ийж байгаад эм бэлдмэлээр, бүр болохгүй бол үнэтэй тариагаар балбасаар балбасаар дарж орхино. Харин мөнгөгүй төгрөггүй, ажилгүй албагүй хийгээд өдрийн бор хоногоо өлтэй өлгүй зогоож байгаа хэд яах болж байна? Амьсгалж байгаа агаар маань хэт бохирдолтой байгаас болж тэд нэг өвчин тусаад, эм тариа авч чадалгүй байсаар бага дээр нь даралгүй улам хэцүүдэж, бүр сүүлдээ хүндрээд ирэхээр тэр хүн яах болж байна? Ингээд бодохоор сэтгэл өвдөхөөс ч өөр аргагүй юм.

Хэрвээ та өнгөрсөн өвлийг хотод өнгөрөөсөн бол, хэрвээ та өнгөрсөн удаад ханиад хүрээд тэрийгээ эдгээх гэж тамаа цайсан бол, хэрвээ таны ойрын хүн амьсгалын замын хүнд өвчнөөр өвдөж шаналж байгаа бол, хэрвээ таны найзын тань хүүхэд хүчилтөрөгч дудагдаж эцэстээ насан туршдаа тархины даралттай болсон бол яг энэ үед таньд ямар сэтгэгдэл төрж, таны зүрх хэрхэн базалж байгааг би ойлгож байна. Отагайсама.

Таалал хорвоог орхижээ.

2009-09-15T05:29:00.005-04:00

Өнөөдөр би бээр интернэтийг хэрэн тэнүүчилж, оллоо.мн-р орж мэдээ уншин явахуй дор нэгэн мэдээ нүдэнд тусан улмаар нээж уншсан бөлгөө. Ингээд мэдээ уншаад золтой цонх хагартал инээсэнгүй, золтой л миний элэг хөшсөнгүй, золтой л баас хатсангүй ээ. Ум маани бадми хум Амен!
Оллоо дээр ингэж бичсэн байх юм:

Дэлхийн номер нэг алан хядагч хэмээгддэг Усама бен Ладены дvv нарын нэг болох Табет бен Ладен єнгєрсєн даваа гарагт таалал хорвоог орхижээ.

Осама биш Усама юм байна шүү хүмүүсээ! Мэдмээр юм байна. Бас тэгээд Табет бэн Ладен ч Америкийн Холбооны Нөөцийн Сангийн дарга болох Бен Бернаке-тай усны дусал шиг адил хог юм гээч. Чөтгөр алгад гэж!
Тэгээд ихэрийн мартагдсан өрөөсөн Табет нэг бол хорвоог орхичихно биз эсвэл таалал төгсчихөө л биз, гэтэл яагаад заавалчгүй таалал хорвоог орхихдоо яахав дээ! Ариун үнээ гэж! Ээ энэрэлт бурхан мину зээ, энэ хэдэн өрөвгөр сэтгүүлчдийг өршөөж хайрла. Данк ю Год нь адвенс!

Эрэн сурвалжиж байна

2009-08-29T07:14:00.002-04:00

Анхаараарай анхаараарай,
Өнөөдрийн цагаар 19:12-т миний бие хэд хэдэн блогийн хаягийг өөрийн блог дээрээ нэмж, удаан ороогүй эдгээр блогуудаар орж явах үед доорх хаягтай блог хаагдсан байна.

http://seriousity.blog.gogo.mn/

Энэ блогийг өмнө нь бичдэг хүн аль блог руу шилжсэнийг таньж мэдэх хүн болоод бичлэгийн хэвийг нь гадарлах хэн нэгэн надтай холбоо барьж мэдэгдэнэ үү. Баярлалаа.

Miscellaneous

2009-06-26T10:13:00.002-04:00

Grant, 1998:67
Arguably the most critical problem that any of us face is recognizing causal relationships in the complex systems in which we work and live. The systems approach... allows us to identify causal relationships in complex systems that cannot be identified by other methods of problem solving.

Tales from earthsea
the lone hawk in the sky
struggles against hte wind
here there is only light and darkness
he has the sky to himself
you who looked up to the sky and wept.

you who live alone
Let me hear your True name
For one day you'll be gone

As light dissolves into darkness
your song passes straight through my heart
let me sing it for you

Far, far above the clouds

a flacon flies alone souring in teh wind
I hear his lonely cry so sad must he be
riding the silenet wind a falcon flies alone
reaching out tith his wings graps the sky
riding the silent wind never he can rest
what iti swihtin my heart none can ever know
a heart like a falcon's is this very heart
what it is within my heart non can ever know
lonely falcon in the empty sky
i walk alone along deserted country roads
walking with me side by side you are always there
i feel your lonelines lonely you must be
crickets whispering in teh grass
you walk there by my side

but you never say a word never do you speak
what it is within imy heart non can ever know
here inside this heat that walks its path alone
what it is wihitn my heart none can ever know
the sadeness of one who always is alone

Dostoyevsky
They did not know that a new life is not given for nothing; that it has to be paid dearly for and only acquired by muich parience and suffering and great future thoughts. But now a new history commences; a story of the gradual renewing of a man, of his slow, progressive regeneration, and change from one world to another - an introduction to the hitherto unknown realities of life. This may wel form the theme of a new tale; the one we wished to offer the reader is ended.

About National Park

2009-06-22T12:56:00.000-04:00

“ҮНДЭСНИЙ ЦЭЦЭРЛЭГТ ХҮРЭЭЛЭН”-ГИЙН ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагчийн 2009 оны 268 дугаар захирамжаар Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүргийн нутаг дэвсгэрт 670 га газарт “ҮНДЭСНИЙ ЦЭЦЭРЛЭГТ ХҮРЭЭЛЭН” байгуулахаар шийдвэрлэсэн.
Зорилго, ач холбогдол:
• Энэхүү цэцэрлэгт хүрээлэнг байгуулахад нийслэлийн нэг иргэнд ногдох ногоон байгууламж 6 м2 байгаа бол 12 м2 болон 2 дахин нэмэгдэнэ.
• Сая гаруй хүн амтай нийслэл Улаанбаатар хотод иргэдийн чөлөөт цагийг зөв боловсон өнгөрүүлэх спорт, амралтын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах
• Нийслэлийн агаарын бохирдол өвлийн улиралд байх ёстой хэмжээнээс 5 дахин их байгаа бөгөөд нийслэлийн ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэх замаар агаарын бохирдлыг бууруулах
• Хүн ам ихээр суурьшсан дэлхийн нийслэл хотуудын жишигт нийцсэн Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах.
• Улаанбаатар хотын цэвэр усны нөөцийг хамгаалах
Байршил: Олимпийн гудамж, Маршалын гүүрнээс зүүн тийш Баянзүрхийн гүүр хүртэл Туул голын хойд хөндийд 670 га талбай
Зохион байгуулалт: Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнг Монгол Улсын нийт иргэд, байгууллага, аж ахуй нэгжийн оролцоотойгоор байгуулна. Тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн нь зөвхөн ганцхан жилийн дотор баригдах бус 5 жилийн турш баригдах томоохон бүтээн байгуулалтын ажил тул 20 гаруй тэрбум төгрөг шаардлагатай.
Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн эхний ээлжийн ажил буюу 150 га талбайн төлөвлөлтийг хийсэн төдийгүй 2009 онд нийт 55 га талбайд мод, бут, сөөг тарьж ургуулах, хамгаалалтын хашаа, төв хаалгыг барих ажлууд хийгдэнэ. Тус ажилд зориулж Нийслэлийн 2009 он төсвийн тодотголоор 1 тэрбум төгрөгийг төсөвлөсөн.
“Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн” сангийн данс: Улаанбаатар төрийн сан банк 200051063 тоот данс
Хамтран ажиллагчид тавих санал: Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн бүтээн байгуулалтанд оролцон дэмжлэг, туслалцаа үзүүлсэн аж ахуй нэгж, байгуулага, иргэдийг хөрөнгө оруулалтанд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж
-Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн лого бүхий талархал, батламжийн цом, бэлэг дурсгалын зүйлсийг олгох
- Нэрсийг төв хаалганд байрлах дурсгалын самбарт хүндэтгэн байршуулах
- 1 сая төгрөгнөөс дээш “Хүрэл мод”,
-10 сая төгрөгнөөс дээш “Мөнгөн мод”,
- 30 сая төгрөгнөөс дээш “Алтан мод” бүхий хүндэт өргөмжлөл, дурсгалын зүйлсээр урамшуулна.
Хэрэв тухайн аж ахуй нэгж, байгууллага, хувь хүмүүс хүсвэл өөрсдийн нэрэмжит бичил цэцэрлэгийг байгуулах боломжтой. Хандивын мөнгөн дүнгээс хамаарч мод тарьж коджуулан эздэд нь хүлээлгэн өгөх, хувь хүн албан, байгууллага, анги хамт олон, гэр бүл бологсод өөрсдийн модтой болох, хайртай хүмүүстээ бэлэглэх зэрэг олон талт үйл ажиллагааг зохион байгуулна.
Хэрэгжүүлэгч байгууллагууд
• Улаанбаатар хотын Захирагчийн Ажлын алба
• Нийслэлийн барилга, хот байгуулалт, төлөвлөлтийн газар
• Улаанбаатар Бизнес Хөгжлийн төв

Та өөрийн хамтран ажиллах саналуудыг "Ногоон дэлхий" багт хандан тавихыг хүсье
8811-1816, gantulgat at gmail.com, Y!: swissbank1
Та бид хүссэн орчиндоо амьдрахыг хүссэн хүсэлдээ нэмэр оруулах боломж байна, таны ч гэсэн хүсэл...

Үүнийг найз Т.Гантулгын блог-с авч тавьсан болно.

Ядуусын хүүхдүүд яагаад ядуу байдаг вэ?

2009-05-29T12:42:00.002-04:00

Ойрд олон юм унших завгүй гүйсээр блогоо ч бас мартаж орхиж. Сая баахан зүйлийг эргүүлж тойруулж жаал уншаад явж байтал The Economist сэтгүүл дээр ядуусын хүүхдүүд яагаад ядуу байж болох талаар нийтлэл гарсаныг олж уншлаа. Article CLICK HERE
Энэ сэтгүүлийг бараг 2-р сарын 14-ны дугаараас нь хойш уншаагүй байж байгаад ийнхүү өнөөдөртэй золголоо гэж, гэхдээ бүх дугаарыг нь сая олж авлаа.

За номны сониноос гэвэл уржигдар нэг ном уншиж эхэлсэн нь "Next 100 years: A forecast for the 21st century" by George Friedman байв. Энэ номыг нилээн уншиж бараг дуусах дөхөж байгаа гэхэд сонирхолтойгоос гадна бас олон зүйл дээр санаа нийлэхгүй ч байх шиг. Гэхдээ ном нь ерөнхийдөө бол бараг л "Clash of Civilization" by Samuel Huntington-той адилхан юм. Huntington-ных бол шинэ санаа байсан тул нилээд бужигнуулсан түүхтэй. Тэгвэл энэ ч арай ч шинэдээ орохгүй ч гэсэн радикал гэмээр хэд хэдэн санаа агуулсан байна. Геополитик сонирхдог хүмүүс бол уншихад туйлын сонирхолтой байж мэднэ. Миний бодлоор энэ номонд дэлхийн ундны усны асуудал, дэлхийн дулаарлын асуудал, хүнсний аюулгүй байдлын асуудал болоод гоц халдварт өвчин дэлхий даяар тархах гээд олон зүйлийг хаясан бололтой. Зохиогчтой нь нэг хоолонд орвол их гоё юм болох гээд байдаг. Даанч дэндүү хол юмдаа.

Жирийн Монголчуудын амьдрал

2009-04-24T12:32:00.002-04:00

Жирийн Монголчуудын амьдрал ямар байгааг доорх өгүүлэл харуулсан байна.

Herders who have sold their herds to repay loans have struggled to find other sources of income. Purevdelger Budkhuu, a 38-year-old widow, says she was forced to sell her family's 128 goats and sheep after she couldn't pay back a six-month loan of $1,270. Now, she and her two children live in a tent near Altai's grimy central market. She says she has looked for work, to no avail, at shops, restaurants and hotels. "I don't know what to do. I can't go back to the countryside because I have no animals," she says. "And I can't stay here because I can't find a job."

ЭНЭ хаягаар орж зураг үзээрэй.

Засгийн газрыг толгойлж 4-н жил, УИХ-д бас нижгээд жил үүний дараа ерөнхийлөгчөөр 4-н жил байсан мөртлөө Монгол эх орноо ийм байдал байлгаж байдаг хүнийг total disgrace гэхээс өөр юу гэхэв. Ганц хүний буруу гэж юу байхав, гол нь ганц хүн өнөөгийн илжирсэн системийн суурийг тавьж, бараг бүх аалзны шүлсний огтолцол дээр өөрийгөө тавьснаар жирийн Монголчуудын амьдралд "glass ceiling" буюу шилэн дээвэр үүсч, хүмүүс дээш дэвшин, өөрсдийн амьдарлаа сайжруулан энгийнээр ажиллах боломж бололцоо ховор болж ирсэн гэж би боддог юм.

3-н сарын 31-р дуусах санхүүгийн жилд Японы Номура фирм Монголын ДНБ-г бараг 2 нугалчих хэмжээний алдагдал хүлээсэн тооцоо гарчээ. Дэлхий ертөнц үнэндээ асар хурдан хөгжиж ганц фирмийн алдагдал бүхэл бүтэн улсын ДНБ-г нугалахаар хэмжээнд очиж байхад Монголчууд бид энэ хэвэндээ байсаар байхуу. УБ дахь ядуурлын хэмжээ 10 хувиар өссөн гэсэн статистик тоо саяхан гарсан байна. Яг хэд гэдэгт нь би итгэж өгөхгүй байгаа ч, ямартай ч өссөн гэдэг бол үнэн гэдэг нь надад мэдрэгдэж байгаа. Гэр хорооллоор явж, айл амьтнаар ороход үнэндээ яаж амь зууж байгаа нь үл мэдэгдэх олон өрх байгаа нь зүрх зүсэж, толгойд бодол хураан, үндэс угсаа хэл соёл нэгт монголчуудынхаа амьдралыг яажшуухан сайжруулдаг юм билээ гэсэн санаашрал эргэлдэнэ. Санаа байвч, сачий тэр болгон хүрэхгүй юмдаа. Ирэх сонгуулиар улс төр нийгмийн нөхцөлүүд энэ байдлаараа үргэжилэхээр болж дахин 4-н жил сунгагдах юм бол бидний ирэх 4-н жилд оруулах хөдөлмөр улс орны хөгжил цэцэглэлтэйнд хэр нэмэр оруулах бол? Нөгөөтэйгүүр усны урсгалын эсрэг сэлээд байх хэрэг байдым боловуу. За юутай ч өөрчлөлт шинэчлэлтийн салхи Америк гүрэн дээгүүр шуураад гарсан шиг, Монголын хөрснөө ирж элбэрэл хайраа амсуулна гэж найдахаас. Монгол улсыг Мөнх Хөх Тэнгэр ивээг!

Обамагийн Мөхөшгүй Найдварын Гал Монгол хэл дээр хэвлэгдлээ

2009-04-23T22:36:00.004-04:00

Манай Монголчууд АНУ-н 44 дэхь ерөнхийлөгч Барак Обамагийн талаар хангалттай сонссон бизээ. Тэгвэл түүний бичсэн Мөхөшгүй Найдварын Гал номыг хэсэг залуус эх хэл дээрээ хөрвүүлэн гаргасан байна.

Барак Обама бол Ардчилсан намаас нэр дэвших сунгаанд Хиллари Клинтонтой өрсөлдөн ялж, үүний дараагаар ерөнхийлөгчийн сонгуульд Жон МакКейн-тэй өрсөлдөн 2008 оны 11 дүгээр сарын 4-нд ард түмнийхээ хүсэл зоригийн илрэл болон сонгогдсон билээ.

Тэрээр 2009 оны 1 дүгээр сарын 20-нд тангараг өргөснөөр АНУ-н 44 дэхь ерөнхийлөгч болсон юм. Их гүрний анхны хар арьстан ерөнхийлөгч Барак Обама 2006 онд туурвисан энэхүү номондоо Америкийн болон дэлхийн улс төр, нийгэм, үндэстэн угсаатан, арьс өнгөний ялгаварал, хувь хүмүүсийн талаарх үзэл бодлоо дэлгэрэнгүй бичжээ.

Мөн өнгө, мөнгөний эрин үед хүн хүнээрээ байхын чухлыг, итгэл найдвараа алдахгүй, хүсэл эрмэлзлээ гээхгүй амьдрахын утга учрыг туулсан амьдралаараа нотлон өгүүлсэн байна. Мөрөөдөл дуусах газар амьдрал төгсдөг гэдэг. Америк мөрөөдлийг, америк итгэлийг биелүүлэх гэж буй энэ хүний үзэл санаа, дотоод сэтгэлтэй дотно танилцах боломж монголчууд та бидэнд нээгдлээ.

Мөхөшгүй Найдварын Гал номны нээлт 4 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 13.00 цагт Улсын Төв Номын Санд болно. Нээлтийн үеэр номыг та 20% хямдралтай худалдаж авах боломжтой юм байна.

"Мөхөшгүй Найдварын Гал"-аас

2009-04-16T14:04:00.003-04:00

Өөрчлөлт шинэчлэлтийн салхийг өрнөдөд авчирч буй АНУ-н 44 дэхь ерөнхийлөгч Барак Обамагийн бичсэн Мөхөшгүй Найдварын Гал номноос хэсэглэн авав.

1-р бүлэг: Бүгд Найрамдах болоод Ардчилсан Намынхан

[...]Гэхдээ л гутранги үзэл намайг дайрч өнгөрдөггүй гэж битгий ойлгоорой. Дайрдаггүй биш дайрдаг. Ихэнх Америкчуудад төрдөг, бидний бүтээж буй ардчилал арай буруу замаар явчихвуудаа гэсэн бодлыг зүгээр мартаад өнгөрөх хэцүү шүү дээ.
Асуудлын гол нь зүгээр өдөр тутам дайралдах бэрхшээлдээ байгаа юм биш, улс гэдэг утгаараа бидний хүсэл зорилгын хооронд үүсээд буй ялгаа ч бас биш. Үнэндээ Америк гэдэг улс үүссэн өдрөөс эхлээд энэ ялгаа ямар нэг хэмжээгээр байж л байсан. Амлалтыг амьдрал дээр хэрэгжүүлэхийн тулд л элдэв хуулиудыг баталж, системээ шинэчлэн, эвлэлийг байгуулж, дайнд тулалдан, эсэргүүцлийн жагсаал хийдэг юм.
Хэт жижиг, үр дүнгүй шахуу зүйлс бидний анхаарлыг сарниулж, хүнд хэцүү шийдвэрүүд гаргахаас байнга зайлсхийж, аливаа томоохон асуудлыг шийдэхэд нэгдмэл байдал үүсгэж чадахгүй байгаагаа бид хээвнэг тэвчиж, үүнтэйгээ зохицож чадаж байгаа улс төрийн нөхцөл байдлыг өнөөдөр бидний өмнө тулгараад байгаа бэрхшээлүүдтэй харьцуулахад дэндүү өрөөсгөл харагдаж байгаад би хамгийн ихээр санаа зовнидог билээ.
Даяаршлын эриний өрсөлдөөн биднээс боловсролын системээ хамгийн доороос эхлээд бүх шатанд өөрчлөхийг, багшлах боловсон хүчнээ нэмэгдүүлэхийг, математик болон шинжлэх ухааны салбарт заах аргачлалыг сайжруулахыг, ядуусын хорооллын хүүхдүүдийг уншиж бичиж сургахыг шаардаж байна. Гэвч энэ яриа нэг талаас улсын боловсролын системийг үгүйсгэсэн нөгөө талаас энэ байдлыг хамгаалсан хоёр талын мэтгэлцээн дунд замхарч боловсролд нэмэлт мөнгө хэрэггүй гэсэн үзэлтэй хүмүүс болон оруулсан мөнгийг хэрхэн үр бүтээлтэй зарцуулж болохыг харуулалгүйгээр илүү их мөнгө нэхэмжилдэг хүмүүсийн дунд энэхүү асуудал улам хүчээ алдан сарнисаар байна.

2-р бүлэг: Үнэт Зүйлс

[...]Цаг гарган Америкчуудтай ярилцаж үзвэл та евангалистүүдийг тэвчээргүй хэмээн бидэнд итгүүлэхээр хэвлэлийнхний дүрсэлдэгээс тэд хамаагүй тэвчээртэй болохыг бас ихэнхи шашингүйчүүд илүү оюунлаг хүмүүс болохыг мэдэх болно. Ихэнхи баячууд ядуусыг амжилт олоосой гэж хүсдэгийг, ихэнхи ядуус нийтэд дэлгэрсэн хандлагаас илүү өндөр зорилт өөрсдөдөө тавьж, өөртөө илүү шүүмжлэлтэй ханддагийг бас мэдэх боломжтой. Бүгд Найрамдах намын гол дэмжигчдийн ихэнхи нь 40 хувь Ардчилсан харин Ардчилсан намынх 40 хувь Бүгд Найрамдах үзэлтэй. Либерал, консерватив хэмээх улс төрийн нэр томьёо нь хүмүүсийн хувийн шинж чанарыг тодорхойлж чадахаа бараг больжээ. Энэ бүгд “Америкчууд бидэнд нийтлэг болсон гол үнэлэмжүүд юу байна вэ?” гэсэн нэг асуултанд хүргэж байгаа юм.[...]

[...]Өөртөө найдах, өөрийгөө хурцлах, эрсдэлийг үүрэх үнэт зүйлс болон өөрийгөө дайчлах, өөрийгөө хүмүүжүүлэх, өөрийгөө барих, уйгагүй хөдөлмөрлөх бүгд үнэт зүйлсийн тоонд орно.Эдгээр үнэт зүйлс нь амьдралыг гэгээлгээр харах үзэл, чөлөөт хүсэлд итгэх итгэл бишрэл буюу аливаа хүн өөрийн төрсөн нөхцөл байдлаас бус хөлс хүч, ухаанд дөрөөлөн өндийн дээшилдэг гэсэн итгэлээс уламжлалтай.[...]

3-р бүлэг: Манай Үндсэн Хууль

[...]өнөөгийн Үндсэн Хуулийн маргааныг тун нарийн бүтэцлэгдсэн хэмжүүрээр шийдэхээр оролдож байгаа нэгэнд бас нэг асуудал үүсч байгаа нь: улс орныг Үндэслэгчид, хууль батлагчид өөрсдийнхөө гараар гаргасан шилдэг бүтээлийнхээ утга учрын талаар хоорондоо хүчтэй зөрчилдөн, маргалддаг байв. Үндсэн Хуулийг бичсэн илгэн цаасан дээрхи бэх хатаж амжаагүй байхад л маргаан эхэлжээ. Маргаан хуулийн зөвхөн жижиг заалтыг хамраад зогсохгүй бүр эхний гол гол зарчмын асуудлууд тэр дундаа Хувьсгалын цөм болох асуудлуудын талаар өрнөж байв.[...]

Excerpt from Obama

2009-04-06T02:20:00.000-04:00

Магадгүй тийм ч учраас Спрингфьелдэд ажиллаж байхад надад үнэнийг ямагт нуун дарагдуулж төвөгтэй асуудлуудаас бултан уран гоё үгээр тархи угааж ирсэн энэ улс төрчдийн явуургүй арга барил сонгогчдыг аль хэдийнээ залхааснаас тэдний санаа сэтгэл сонирхол эрс өөрчлөгдсөнийг харгалзан чин үнэнийг хүмүүст ойлгуулж байхсан гэсэн бодол надад төрсөн бөгөөд хэрвээ би эдгээр сонгогчдод хүрч ажиллан, уг асуудлуудын талаар дотроо юу гэж бодож байгаагаа танилцуулж, аль чадлаараа тэдэнд итгэл төрүүлэхүйц сонголтуудыг тайлбарлаж өгвөл эдгээр сонгогчдын гаргах шударга шийдвэр, тэдний саруул ухаанд суурилсан мэдрэмж маань хүмүүст нөлөөлж, аяндаа нааш татагдах болно хэмээн бодох болов . Хэрэв энэхүү эхний алхмыг хийх эрсдэлийг бидний дундаас хангалттай олон тооны улс төрчид үүрэхээр зоригловол миний бодлоор зөвхөн манай орны улс төр гэлтгүй улсын маань бодлого ч бас илүү сайн түвшинд байж чадахсан болов уу.

Солиорч байна

2009-02-06T02:27:00.002-05:00

Хай ваа, би солиорч байна уу, эсвэл эд нар солиорч байна уу сүүлдээ ч элдэвийн юм сонсоор байгаа чих мих чинь одоо үлээхэд л хуурч унахад бэлэн болчоод байна ш дээ энэ чинь. Ярьвал ч их л юм байна, гэхдээ сүүлд уншсан нэг баас хатам мэдээг энд жишээ болгон тавьюу.

[Чингис хааны дэлхийн академи] Мєн тус академийн тэргvvн П.Давааням ийнхvv ярьж байна.

Дэлхийд гайхам vйл явдал Монгол улсын нутаг дээр єнгрсєн нэгдvгээр сарын 17-ны єдрийн 21 цаг 20 минутаас 21 цаг 41 минут хvртэл vргэлжилсэн гэнэ. Yvнийг тvvнтэй хамт явсан нэр бvхий зургаан иргэн харж, баясаж, гайхаж, итгэсэн байна. Чухам юу болов гэвэл гэхээр харь гаригийнхантай уулзсан байна. Vvнээс гурав хоногийн дараа АНУ-ын Еронхийлєгч Барак Х.Обама тангараг єргєж дуусмагц єнгєрсєн сарын 20-нд харь гарагийнхан vзэгдсэнийг тарж амжаагvй олон сая хvн vзэж, алдарт CNN, Фокус Ньюс "Баяр хvргэлээ"- хэмээн бєєн шуугиан дэгдэж, дэлхий даяар интернет хэлэлцvvлэг явагдсан гэнэ.

Ёстой Грегор Самса бүү мэд, хэрэв дээрх үнэн бол би жижиг жипний үнэтэй номын сангаа шатаахад бэлэн байна шүү. Шууд л харь гаригийн хэлээ гүнзгийрүүлэн үзэх минь! Болъё!

Motto for the year!

2008-12-31T13:25:00.002-05:00

Анд найз та бүхэндээ шинэ оны мэндийг хүргээд, энэ жилийн босгон дээр бодогдож буй хэдэн зүйлийг энд тэмдэглэн үлдээхээр шийдлээ.

Өнөөдрийн улс төрийг хараад байхнээ хүмүүс нь солигдох биш харин нөгөө л байдаг хэдэн улс төрчид сандал ширээгээ хоорондоо солилцож харагдах юм. Ингээд л тун жижиг тойрог дотор эрх мэдлээ хуваагаад байвал ч уулаасаа цус ойртоно шүү дээ. Өнмө нь Фанон ахын номыг уншиж байхад тэрээр ингэж хэлсэн байсныг энд дурьдюу:

The ministers, the members of the cabinet the ambassadors and local commissionaers are chosen from the same ethnological group as the leader, sometimes directly from his own family. Such regimes of the family sort seem to go back to the old laws of inbreeding, and not anger but shame is felt when we are faced with such stupidity, such an imposture, such intellectual and spiritual poverty. These heads of the government are the true traitors of Africa, for they sell their country to the most terrifying of all its enemies: stupidity. This tribalizing o the cetnral authority, it is certain, enocurages regionalist ideas and separitism.

гэж хэлээд дараачийн хуудсанд нь тэрээр ийнхүү үргэжлүүлжээ:
In order to avoid these many pitfalls an unceasing battle must be waged, a battle to prevent the party from ever becoming a willing tool in the hands of a leader.

2009 ондоо аль болох улс төрийг тойрч, улс амьтнаар тойруулж явая гэсэн бодолтой байгаа билээ. Тиймдээ ч 2009 оны уриагаа "know yourself by action, not by observation" гэж тавьчихаад байна. Хэрхэхийг цаг хугацаа харуулах буй за. Дээр нэг Ницше-н талаар ном уншиж байхад иймэрхүү ишлэл гарч ирсэнийг тэмдэглэлийн дэвтэрээс хуулбарлан энд тавьлаа.

The will is not extinguished; sth within man makes this "leap" and triumphs over the ordinary will. It is this sth within man that rules the other restless adn oblivious sth. Ultimately, this charming sth is nothing other than an extraordinary strong will, which puts the foolishness of life devoid of consiciousness in its place.

Тэгсэн харин хүмүүс энэ "will power" гээч эд юу юм бэ гэж асуумаар байвал би энд Заратусга-с сонссоноо бичгээр хөрвүүлье:

Zarathustra asks what the will power is and supplies this answer: YOU STILL WANT TO CREATE THE WORLD BEFORE WHICH YOU CAN KNEEL. THIS IS YOUR FINAL HOPE AND INTOXICATION.

Эцэст нь би энд нэг Карл Юнг-н номноос уншсан Грек ишлэлийг татваас: "Give away all that thou hast, then shalt thou receive."

Мөхөшгүй найдварын гал та бидний зүрхэнд мандан бадраг!

2008-12-14T20:29:00.008-05:00

Эх нутгаасаа би 16-тайдаа гаран, цааш явсаар Африкт тивд хөл тавихдаа 18 настай байсан. Анх Канадаас гараагаа эхэлсэж, Уганда-д өндөрлөсөн аялал маань бараг л бүтэн 2 өдөр сунжирсан юм. Канадад өөрийн байсан хотоос автобусаар усан онгоцны боомт хүрээд, тэнд аралаас хөдлөх усан онгоцонд суун эх газартай золгон улмаар мужийн нийслэлээс онгоцонд сууж Канадын хэд хэдэн хотуудыг дайрч Англид очсон. Английн онцгоцны буудал дээр 9 цаг хүлээх байсан учир Hearthrow онгоцны буудлаас 24 цагын виз аван буудлаасаа гарч, гадаа нь ангийн андтай цуг 6 лааз пиво хоосолчихоод буцаад ороход хөөрхөн болцон байж билээ. Ингээд тэндээс Дубай нисэж, Эмиратын нийслэлд хэдэн цаг саатаад цааш Кени улсын зүг хөдлөсөн. Хамгийн сүүлийн нислэг маань Кенийн Найроби хотоос Угандагийн Кампала хот руу байсан нь тун удалгүй газардсанаар зогсолтгүй 2 өдөр үргэжилсэн аялал маань өндөрлөж билээ.

Африк явахаасаа өмнө Монголд суугаа ээж рүүгээ би утасдаад "Ээжээ, би Африк явлаа" гэсэн чинь ээж өөдөөс "Айн, Африкаа!!!" гэхэд хариуд нь "тийм, Африк" гэснээр ээж намайг яагаад ч буцахааргүй шийдвэр гаргасныг ойлгож билээ. Ийнхүү хүсэн мөрөөдөж явсан тивдээ буухдаа "Африк тив, та сайн байна уу" гэж тухайн үед онгоцны буудал дээр хашгирч түвчигнээгүй ч гэсэн, сэтгэл дотроо байдаг чангаараа чарлаж билээ. Үнэнийг хэлэхэд анх буухдаа Африк тивд бүтэн 10 сар амьдрах амьдрал минь намайг миний бодож байснаас илүүтэйгээр өөрчлөнө чинээ санаагүй ээ.
Намайг очиход Уганда улсад ДОХ-н өвлөл нийт хүн амынхаа 14 хувьд хүрсэн, өмнөх засаглалууд (Иди Амин болоод түүний нөхдийн засаглал) нь тус улсыг өвдгөн дээр нь сөхрүүлж, элгээр нь хэвтүүлсэн үнэхээр элэг эмтрэм тийм газар байсан юм. Улсынх нь нийслэл Кампала хотын гудамжаар явахад хөл нүцгэн, бараг хувцасгүй шахуу гудамжний хүүхдүүд гараас минь зууран мөнгө нэхэн дагалдана. Гуйлга гуйгаад сууж байгаа жаалууд 2 хөлгүй, эсвэл 2 гаргүй байгааг харахаар үнэхээр яагаад амьдрал энэ хүүхдэд хатуу хандаж байгаа юм бэ гэж асуумаар. Өнчин өрөөсөн хүүхдүүд гэж яг үнэндээ тоймгүй их байсан гэхэд буруудахгүй.
Зураг: Уганда охин дүүгээ тэврээд явж байгаа нь

Эхний хоёр сар гудамжны хүүхдүүдэд гагнуур, оёдол зэрэг нарийн мэргэжлийн зүйлс заадаг нэг ёсны ТЭМС-д ажиллаж байваа. Тэнд "оюутнуудын" иддэг хоолыг идэж, хотхонд нь хамтдаа амьдарч, ижилхэн жорлон хэрэглэж байсан юм. Надтай хамт ирсэн охидууд сэтгэл санаагаар унаад, уйлалдаж майлалдаад ер нь тийм ч сайхан орчин бол биш байсан. Гэхдээ л нэгэнт ирсэнийх бодиттой юм хийж байж, ямар нэг үр дүнд хүрч хүнд туслаж байж сална гэж боддог байв. Үүний дараачийн 2 сард хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн Good Samaritan сургуульд хичээл зааж эхэлсэн юм. Тэнд багшилж байхад тэдний хажууд бол манай Монголын 10 жилийн сургуулиад үнэн тасарцан хангамжтай, хичээл хийх орчинг гайхалтай бүрдүүлсэн мэт санагдаж байж билээ. Тус сургууль байхад миний багшлаад байгаа үнэхээр энэ хүүхдүүдэд тус болж чадаж байна уу гэдэг дээр бага зэрэг итгэл найдвар алдагдаж байсан хэдий ч бас л ОК, хийнэ бүтээнэ, туслана дэмжинэ өөр өөртөө шивнэж байлаа.
За ингээд бага сургуулийн амралт эхэлснээр бид нар дараачийн төсөл болох Конго улсын хилээс холгүйхэн орших Fort Portal нэртэй газар ирсэн юм. Тэнд өнчин хүүхдүүдэд байшин бариж өгөх, байшинтай бол тэрийг нь шавардах, хичээл заах, жорлон ухах гээд нилээн олон юм хийж байлаа. Тэр хотод үнэхээр Кампала-д хараагүй их олон өнчин хүүхдүүд байдаг нь сүүлд ойлгомжтой болсон юм. Яагаад ийм их өнчин өрөөсөн хүүхдүүд байдаг вэ гэхээр ДОХ гэдэг аюултай өвчин эх эцгийг нь аваад явчихдаг аж. Ингээд хүүхдүүд хамаатан садангийндаа очино эсвэл шууд гудамжинд гарах нь тодорхой. Миний сонсож байснаар ДОХ гарсан эхний хэдэн жилүүдэд хамаатны хүмүүс нь хүүхдүүдийг үрчилж авдаг байснаа сүүлдээ дийлэхээ болиод орхидог болсон гэсэн.

Нэг удаа бидний ажиллаж байсан төрийн бус байгууллагын хангамжинд байдаг хэдэн хүүхдүүдэд очиж жорлонг нь шинээр барьж өгөх ажил авав. Ингээд очитол харин тэр байшинд ердөө 3-с 7 насны 5-н хүүхэд амьдардаг байж таарлаа. Тэдний жорлон нь муудаад яажийсан учир нэг бороотой өдөр нурж, дотор нь суугаа нэг бацааныг дарж алах аюултай гээд хуучин жорлонг нь нураагаад нүхэн дээр нь шинэ жорлон барьж өгсөн. Гэхдээ л жорлон барьж, хоолны мөнгө 7 хоног болгон өгснөөр энэ хүүхдүүдийг сайн хүмүүс болгож чадна, эсвэл бидний тусламж үнэхээр тусламж болж чадаж байна гэжүү гэдэгтээ эргэлзэж, яаж туслах юм бэ гэдэг дээр өмнөх шигээ итгэлтэй байж чадахгүй байлаа. Хамгийн том нь тухайн үед 7 настай байсан гэхэд ийм хүүхэд бусдыгаа харж үлдэнэ гэдэг чинь үнэхээр байж болно гэжүү? Эдгээр 5-н бацааныг ямар ирээдүй хүлээж байгаа бол гэхээс бүр нүдэнд нулимс цийлэгнэж байсан юм.
Үүний дараагааар манай найз Себастиан бид хоёр нэг айлын байшинг шавардах даалгавар авав. Шавардсан байшин нь зүгээр байшингаас арай илүү удаан тэсдэг юм. Зүгээр энгийн байшинг бол Монголоор 400 мянгад өлхөн босож, даанч 4 жил болоод яажийгаад унчихдаг. Шавардсан байшин бол дор хаяж 8 жил болох боломжтой. Ингээд тэр айлд очсон чинь 3-н хүүхэдтэй нэг хөөрхий эмэгтэй байв. Хүүхдүүдийн ээж гэх эмэгтэй ДОХ өвчинтэй, хүнд хэлбэрт байгаа тул орон дээрээсээ ч босох чадваргүй болсон. Аавгүй эдгээр хүүхдүүд тун удахгүй ээжийгээ алдах нь илт байлаа. Тэр айлын хамгийн том хүүхэд нь 10 настай гээд бодохооор 4-н настай хамгийн бага бацаан нь яандаа л гэж боддогдоод, үнэхээр аз жаргалтай амьдрана гэдэг чинь юу билээ гэсэн бодол эргэлдэн, миний хүмүүст туслах тусламж юу ч болохгүй, үр дүнд хүрнэ гэсэн миний тухайн үед тээсэн найдвар тасарч билээ. Нэг ёсондоо эдгээр хүүхдүүд аврал үгүй байсан юм. Тэрнээс хойш хэдий 6 жил өнгөрсөн ч гэсэн энэ бүгд сэтгэлээс гаралгүй өнөөг хүргэжээ.
Зураг: ДОХ-той бүсгүйн гэрийн гадаа

Өнөөдрийн энэ өндөрлөгөөс харахад тэр эмэгтэйн байшинд ажиллаж байхдаа л би энэ дэлхий чинь зовлонд ханадаггүй юм байна, бидний өөрсдийгөө зовоод ядраад, бусаддаа гомдоод байгаагаа эдгээр хүүхдүүд, эдгээр хүмүүсийн зовлонтой харьцуулахад зүгээр л жаргалаа эдэлж чадахгүй хүний янаглал юм байна гэдгийг ойлгож эхэлсэн гэж боддог юм. Үнэндээ миний туслах ч гэж юу байхав, үнэхээр туслах сэтгэлтэй бол эдгээр хүүхдүүдийг ээжгүй ч гэсэн эрийн цээнд хүртэл нь асрах, эсвэл ээжийг нь өвчнөөс салгах л хамгийн сайн туслалцаа болно доо гэж бодсон ч хүчин мөхөсдөж байлаа. За яахав 3 хүүхэдийг туслаад асардаг юмаа гэхэд яг энэ гурав шиг цаанаа нь гурван мянга, гучин мянга магадгүй 21 сая хүнтэй энэ оронд л гэхэд гурван зуун мянган хүүхдүүд байгаа гээд бодохоор амьдралд итгэх итгэл, ирээдүйг өнгөтөөр харах маань бүгд туйлын бүрхэг болж, бараг л цөхрөнгөө барсан гэхэд хилсдэхгүй.

Мөхөшгүй найдварын гал
Монголд ч гэсэн байдал сайн биш гэдгийг хүн бүр мэдэж байгаа. Агаарын бохирдолоос болоод, тэжээллэг илчлэг хоол хүнс дутагдсанаас болоод, эрүүл аюулгүй орчин байхгүй учраас олон хүн хорвоог жам бусаар орхисоор; олон ар гэр дундаас доогуур, ядуугаас хэт ядуу руу шилжин орсоор; эдийн засгийн өсөлт нь нийгмийн олонхидоо биш, цөөн хэдэн салбарын толгойлогч хүмүүсийн амьдарлын өсөлтийг л хангасаар; хуулийн дагуу биш, хуулиас гадуур амьдарсан нэгнийг илүү тэтгэсэн тогтолцоо бүрдсээр; ийм байдал улам газар авах тусам бие сэтгэл, ажил хөдөлмөрөөрөө холбогдсон нэгний итгэл найдвар алдагдан, зарим нь алсад одно. Гэвч...
Найдварын гал унтраагүй ээ. Хэзээ нэгэн цагт өнчин өрөөсөн хүүхэд гэж үгүй болно, хэзээ нэгэн цагт эдгэдэггүй өвчин эмгэг цөөрнө, хэзээ нэгэн цагт шударга явдал ялж, үнэн тогтоно, хэзээ нэгэн цагт энэ бүхнийг засаж ирээдүй минь илүү таатай орчинд амьдрана гэсэн ганц итгэл найдвар мөхөхгүй оршсоор байх болно. Харин ч энэ найдвар өмнөх үеийнхэнээсс хойчийг залгамлагчидад дамжин уламжлагдах болно. Ийнхүү дамжихдаа улам өсөн томрох болно.

Альваа мөрөөдөлд болохгүй бүтэхгүй, биелэшгүй гэсэн тодотгол өгч хаяхад хамгийн амархан. Харин болно бүтнэ, бүтээнэ байгуулна гэж үзвэл болдог гэдгийг 2008 оны 11 сарын 4-нд Барак Обама Америкийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоноороо харууллаа. Энэ явдлаараа бидний биелэшгүй юм гэж үгүй гэсэн бодолыг бататгаж өгч байгаа хэрэг бишүү? Үнэндээ түүний амлаж буй өөрчлөлт, түүний уриалж буй шинэчлэлт энэ бүгд зөвхөн Америкт ч биш, дэлхий даяар тэр дундаа бидэнд - ялангуяа залуу үеийнхэнд маань ус агаар мэт хэрэгтэй байна. Залуу насны эрч хүчээр цус минь булгилж, цуцашгүй их хүсэл тэмүүллээр сэтгэл минь цалгиж буй үед бол бидний ирээдүйдээ итгэл найдвар харин ч улам бэхжин байр сууриа олох боломжтой. Зүгээр сууж байгаад бол боломжгүй, харин ч үүнийхээ төлөө бид нар шаардлагатай үед нь өөрсдийгөө золиосолох чаддаг байх хэрэгтэй. Обама номон дээрээ "If we aren't willing to pay a price for our values, if we aren't willing to make some sacrifices in order to realize them, then we should ask ourselves whether we truly believe in them at all" гэж бичсэн байна. Түүний зөв.

Обамагийн бичсэн "Мөхөшгүй Найдварын Гал" номыг уншаад надад үнэхээр их итгэл найдвар төрсөн юм. Үүнийгээ ирээдүйд ажлын хүндийг хамт үүрэлцэн, хөгжлийн бамбарыг хамт атгалцан явах Монголын мянга мянган залуустайгаа хуваалцахаар Монгол хэлнээ хөрвүүлэхээр эрхийг нь албан ёсоор аваад байна. Энэхүү номыг хоёр найзын хамтаар Америкийн Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолын өдөр болох 1 сарын 20-нд танд хүргэх болно.

Мөхөшгүй найдварын гал та бидний зүрхэнд үргэлж мандан бадарч байг!

Зураг: Ревензори ууланд авирч байхдаа

Холбоотой мэдээлэл:
http://otgonpurew.blogspot.com/
http://igaa.blogspot.com/

“Сармисны модноос дүүжлэгдсэн сарьсан багваахай”

2008-11-25T13:52:00.002-05:00

Ардын олон баатруудаа, амьдарлын түмэн мандухай цэцэнүүдээ сонсож хайрлөө.

“Яг одоо болж байгаа эртээ урьдын цагт” Агаараар овоглосон Бохирдол Улаанбаатарыг хойноос нь эхлээд угаартуулаад явжийхад юм гэнэ, хөрөнгийн бирж дээрх хувьцаа хог болж, хошногоны цаасанд ороогдож байхад би гэж нэг өвчигнүүр товариш хийх ажилууддаа дарагдан махан овооны доорoo бахардаж хэвтэхийн хажуугаар болзоолтын бор толгой дээр бокс тоглож амжсаныг энд огтхон ч давслалгүйгээр хар цайтай хамт чин үнэнээр нь өгүүлсугай.

Могжоогоохон байтугай даагагүй, жогжоохон хүү би бээр эртээдийн нөгөө ажил хийгээд ч байгаа юм шиг, ажил өөрөө надаар хийлгүүлээд ч байгаа юм шиг сонин учрал тохиолдсон өдрийн орой нь шамбалыг самирсан хоёрдугаар дайны үеэр Зайсан толгойгоос Халхын гол хүртэл үүрч явсан өвлийн хар бакалаа ширээний ардуур унацан байсныг гаргаж углаад, таван тив дөрвөн далайг гатлахдаа үүргэвчиндээ чихэж авч явсан ялааны давачин күртэкээ номон дотроо хавчуулсан байснаа гаргаж өмсөөд Гогел ахын хэлдгээр “rendez veous” гэдэг дэвжээ рүү нисдэг авс хөлөглөн хотын гудамжаар сүнгэнүүлэн очивоо. Тэгсэн харин “rendеz veous”-н дэвжээнд зүүн гар талын хөх булангаас алдарт Шагги-гийн улаан ногоон фен (дуучин Шагги биш, нөгөө Скүүби Дүүбий Дүүгийн Шагги шүү хэхэ), Жон Паул Сатре-г амьдралдаа сонсоогүй мөртлөө түүнээс илүү эксистеншилист биетэй (аан, яг ямар гэнээ???), харцнаас нь шууд л мандухай цэцэн хатаны ген цацарсан нэгэн бүсгүй гарч ирсэн бөгөөд харин баруун гар талын манайхны улаан булангаас “ганц бие баатрууд” боксийн клубыг төлөөлөн Конфи би бээр биечлэн тулалдахаар хавчаахай нумаа далбийлгаж агсаад, хатан зүрхээ тэнийлгэн цохилуулаад хүрэлцэн очсон билээ. (зүрхийг хамаагүй тэнийлгэн цохилуулвал хавирга хугарах аюултай гэж Далантай өвгөн намайг бага байхад аминчлан захидаг байж билээ)
Ингээд дэвжээнээ хоёр боксчин маань гарч ирсний дараагаар эхлээд шүүгчийг дуудан менү авчруулахаар явуулав. Би дотроо “за байз гэм, хэддүгээр раундад яажшуухан өрсөлдөгчөө нокаут хийж унагаахав” гэж бодож суухад сэтгэл зүрхнийх нь бяр чадал дэвэрч асгарсан хөх булангийн тамирчин “за тэгээд ажил амьдрал сайн биздээ” гэж эхлээд л баруун солгоогүй асуултан цохилтоор манай улаан булангын тамичинг бөмбөгдөж эхлэв (тиймээ тэр нь би л дээ). Нэгдүгээр раундыг эхлүүлэх хонх дугараагүй байхад хөх талаас гарсан боксчин ямар шургуу дайрч байх юм гэсэн бодол надад 0.65 миллисекундэд кристал дэлгэц дээгүүр гүйж өнгөрч байгаа юм шиг гялс нүдний өмнүүр зурайсан нь хальт манийгаа бажигадуулав. Миний барьсан байлдааны тактик гэвэл дайсны цохилт бүрийг “өө, ажилтай чинь орондоо орох завгүй олзлон булаалдаж, хөнжилдөө орох завгүй хөнөөлдөн тэмцэж байна” гэсэн шаолин хамгалалтаар няцаах явдал байв. Тэгтэл ч ашгүй шүүгч тэндээс хоёр менү сугавчилцан ирж байна гэнэ. Толгойд төрсөн бодлыг давслалгүйгээр зөвхөн хар цайтай хамт энд сийрүүлвэл “энэ шүүгч ямар удаан моньд вэ, яг ходоод хоорондоо наалдах нь!”

За тэгээд менү авснаар жинхэнэ амь наана, хөнжил цаана тэмцээн эхэлж, би гэдэг хүн дэвжээн дээр дэвж сурсан хүн шиг л зангитай загнаж хавчаахай нумаа нэг тэнийлгэж, нэг ашааж байснаа гэнэт шившиж шившиж харваал. Уууаааооо. Хөх булангийн тамирчин миний сумнаас год год хийн бултаж, хүүе хаая болон зугатааж, оногдох дээрээ тулахаараа янз бүрийн материалаар хийсэн бамбайгаа хойно урьдаа бариад л. Үүүүүүү ааааа. Түүнийг эргүүлж ер харвахгүй байгааг нь бодвол сагсаж ирсэн бүх сумаар раунд 10-т намайг нэгэн зэрэг харваж “нокоут нөү күэсчин” хийх төлөвлөгөөтэй ч байсан юм уу гэж бодогдоод л хэхэ. За тэр стратеги яахав, галын шугам дээр эргээд ороё. Би харваад л байсан чинь агсаж ирсэн сумнаас маань гавын ганц, ердөө нэг сум л үлдлээ. Ингээд олимпийн найдвар болж үлдсэн цор ганц сумаа шившиж шившиж, аман дотроо бас байдаг бүх романс төрөл жанарт багтах тариниа бувтнаж бувтнаж харвахад түүний баруун суганы хэдэн үсийг нам хяргаж хяснаас биш зүрхэн тус газар нь онож, бундан шаасангүй ээ. Хай, хамаг найдвар тасарч, тэнгэр харанхуйгаар бүрхэхүй дор толгойд загалмайлсан эцэг Годфадер харагдаж, өөрөөсөө ингээд л сум дуусааский гэжүү арай ч үгүй байлгүй дээ айн? гэж асуухын хажуугаар хажуу талын ширээ рүү хальт 23.8 нотын (knot) хурдаар харц чулуудав. Чулуудсан харц агаарын эсэргүүцлийг хайхралгүй туулж, 7-н тохой зайтай газар суусан баатар эрийн саадаг дүүрэн суман дээр буцаж ойн, ирж тухайн мэдээллийг хүүхэн тархины доторх серверд осолдохгүй бичиж үлдээснийг “контрол” хэсэг рүү нерон-р дамжуулан тэр дороо мэдэгдэх нь тэр. Ингээд тэр баатар эрээс улаан булангийн тамирчин би өөрийн амаар “залуу минь, хэрэг зориг хаанав, хэнтэй боксдоод суужийгаам” гэж хэлээд, хариулахын зөрүүгүй “за тэр яахав хөгшөөн, мань нь энд хамаг сумаа барчаад боксийн дэвжээнээс хоосон харих гээд байна, ганц сум зээлдүүлж хайрла” гэж баатарын ёсоор асуулаа. Үүний дараагаар уянгалуулан хайлахаа ч би таг санасангүй тул “Амжиж чи өөрөө бундан харваж чадсан бол Бундан харвах аргыг бусаддаа зааж өг. Ачийг чинь тэд бас бүү мартагаа” гэж морин хуурын аялгуутай хоршин эгшиглүүлж байж тэр залуу баатарын зүрхийг хайлуулсны эцэст саадаг дүүрэн сум зээлдэн авав би. Мэдээж зээлдэж авахдаа оронд нь 1135 дээр авсан Анодын хэдэн хувьцаагаа барьцаанд тавилгүй яахав (хөөх тэгж болдиймуу? Күэ, бололгүй яадым бэ. Тэглээ ч хямрал мамралтай өнөө үед барьцаагүй юм гэж байхгүй болцон байна ш дээ. Ухаараачээ хөгшөөн)
Ийнхүү саадгаа шинэ хангамжаар дүүргэсний эцэст надад төрсөн бодлыг жамц давсгүйгээр шууд сараачвал “Одоо ч бол 13-р раунд хүртэл зогсолтгүй харвасугай” байв. Ингээд хөх булангийн тамирчинтай ана мана үзэлцэж, мад зад тавилцнаа гээд эргээд хартал цийн цийн цийн, цаадах чинь намайг байдаг сумаараа харвачихсан байдаг юмдаа. Яг энэ үед бие сэтгэл нэг л амирлангуй болоод яг сармисны модноос зүүгдээд сууж байгаа сарьсан багваахайн мэдрэмж төрлөө. (сармис модонд ургадаг байсан юмуу?) Ай, муусайн сарьсан багваахайнууд бас л лайтай мэдрэмжтэй байдаг юм байлаа шүү. (нээрээ юу? хэхэ, худлаа яриал)
За тэгээд учир мэдэх хүмүүс нь бокс дуусахаар хэрхэдэгийг хэлүүлтгүй мэдэж байгаа болохоор хоёрын хооронд гурвын наана дөрвийн цаана дэмий юм нуршаад яахав гээд боксын тэмцээн тараад юу болсныг ингэсгээд орхичихоё доо. Ай, амьдралаа во ай ни... (во ай ни соү соү маач, хэхэ)

Аюултай бүсээр аялах нь

2008-11-14T12:02:00.002-05:00

Аюултай бүс гэж цацраг идэвхит бодис шингэсэн аль эсвэл алхах гишгих газар бүхэнд нь мина нуусан газрыг энд би хэлэх гэсэнгүй. Тэгээд ч Африк руу дахин жолоо залж, галын шугам дээр ирсэн үү гэвэл үгүй шүү. Гэхдээ сэтгэл дотроо өөрийн нууж явсан тэр хэсгийг, өөрөөсөө хааж явсан уг гарцыг буюу сэтгэл хөдлөлийн өргөн фронтод өөрийн хүсэлээр дахин хөл тавьж, явж үзээгүй тэр нутаг дэвсгэр дээгүүр гишгичин туулж явна.
Ницше-г анх 9-р ангидаа уншиж байснаас хойш хэдэн ч жил өнгөрсөн юм дээ. Тэр бүх жилүүдэд сэтгэл хөдлийг сул дорой байдалтай холбож өгснөөр сул доройг үзэн яддаг би бээр өөрийнхөө сэтгэл хөдлөлийн галыг бүрмөсөн унтраах их хүсэлд хөтлөгдөн өнөөг хүрсэн нь баримт юм. Эдийн засгийн мөчлөг шиг сэтгэл хөдлөл гээч эд аз жаргалтай үед дэндүү догдолж, гомдож уурлах үед дэндүү гутаран савалж байдаг билээ. Сангийн яам, төв банкнаас явуулах бодлогоор мөчлөгийн хэлбэлзэлийг аль болох багасгахыг оролддогтой адил би гээч хүн өөрийн сэтгэл хөдлөлийг багасгаж, баяртай ч үед баярлаагүй юм шиг, гунисан үедээ ч гунихраагүй төрхтэй авч явахыг дэндүү оролдож, хэт их ач холбогдол өгсөн. Тиймдээ ч хүмүүсийг заримдаа гайхшрааж орхидог байсан юм. Миний амьдрал хийж бүтээх зүйлсээр хахаж цацаж, үргэлжийн мөнх цаг завгүй явдаг байсан тулдаа аль нэг сэтгэлийн хөдлөгөөнд суурьлалгүйгээр зогсолтгүй урагшаа зүтгэсээр өнгөрсөн жилтэй учирсан.

Монголд ирсэнээс хойш миний хувьд олон зүйл өөрчлөгдөж, өгөгдлүүд хувирсан. Энэ үед тээж явсан мөрөөдөл хүртэл сэтгэлийг минь хөдөлгөхөөргүй болсон мэт санагдаж, утга учирын үзүүрээс барин тавин, алдах дөхөж явсан билээ. Уг мөчид мөрөөдлийн галыг эргэн асаах хүч, үүний төлөө цуцашгүй зүтгэх эрчим надад хэрэгтэйг гүнээс гүн ухаарахдаа байдаг бүхнээ онгичиж, болох бүхнийг шийдэл болгон гаргахад бэлэн болсон байв. Тийм ч учраас эрч хүчийг өгөх утгын уянга энд л оршино хэмээн бооцоо тавьж, өмнө нь довтлохоос халширч байсан тэр талбарыг эрхшээхээр шийдсэн юм. Мэдээж энэ бол хэзээ ч төгс шийдэл байж чадахгүй л дээ.

Хатуу чанд хяналтанд өссөн сэтгэлийн энэ жолоог аажмаар суллахад сэтгэл дотор нэг зүйл эрх чөлөөг мэдэрэн, тэнгэр өөд цойлох хараацай адил нисч, агаар зүсэн шумбан савлахдаа нүдэнд нулимс хуралдуулж байгаа нь эргээд би сул дорой мэт болж байгааг надад мэдрүүлнэ. Гэвч уг талбарыг дайрч өнгөрөлгүйгээр, эдгээр мэдрэмжийг амсалгүйгээр амьдрал хэт уйтгартай, дэндүү үзэн ядмаар, үнэн ойлгомжгүй аж. Ай даа өмнө нь би альваа зүйл дээр "Es muß sein!, Es muß sein!" гэж хашгираад олон ч зүйлийг өөрөөсөө хориод, хэт их зүйлийг золиосолж байсан санж. Золиосолсон бүхнийхээ оронд би өдий зэрэгт хүрч чадсан гэдэгт алдсан боломжийн өртөг бүрээр ойлгож байгаа ч одоо арай өөрөө амьдарч үзэхээр шийдээд байна. Арай өрөөр шүү.

Тал газрын нэгэн хүн тэнгэрийн хаяанаа алт гялалзаж байгааг харжээ. Анх харсан өдрөөсөө эхлээд тэрбээр тэр зүг рүү өдөр шөнөгүй зогсолтгүй алхаад л байж. Хэдэн ч жил өнгөрсөн юм, хэдэн ч хотыг дайрсан юм бүү мэд. Нэгэн өдөр тэр гялалзах алтныхаа хажууд хүрээд харахнээ алт биш ердөө тариа буудай байсан юм гэнэ.

Алт уу, үр тариа юу гэдэг нь тийм чухал гэжүү? Тариа байсан ч гэсэн алт гэмээн зүтгэн тэмүүлэх нь амьдарлын утга учрыг үндэслэдэг юм биш биз?

Мэдрэмж минь намайг гижигдэнэ

2008-11-02T10:00:00.002-05:00

"Give me that man
That is not passion's slave, and I will wear him
In my heart's core, ay, in my heart of heart,
As I do thee".

Наанаа гэнэн хонгор царай гаргаж байвч, цаанаа нэг л өөрөөр цохилох энэ зүрхийг болдогсон бол сугалж хаячаад болзоондоо очихгүй алга болж, мэдрэмжийн энэ ертөнцөөс нэг хэсэгтээ тасрах юмсан. Өдөр нь ажлын шахалтанд сатаарах сэтгэл, шөнөдөө жолоогүй морь адил намайг хаа сайгүй авч давхиад байгааг бодохоор болдогсон бол батарей нь сугалаад нам зогсоохсон. Зөвхөн болдогсон бол...

Өчигдөр гар утсаа тас унтрааж, хоёрдолгүй сэтгэлээр орой ажилдаа шимтэн суух болсоны нэг сарын баяр байлаа. Утасгүй үед бүтээмж ч нэмэгдээд, хордох нь ч багасаад сэтгэл санаа тайвшраад ер нь нэг сар сайхан амар байлаа. За тэгээд 10 сард гарсан зардал, орлого бүгдийг тооцож үзэхэд 100 төгрөг алдаж бичсэн байв. Нийт ХХХХ зардалыг хоолонд, ХХХХ зардлыг хагас сайн өдрийн орой найзуудтай уулзах уулзалтанд гээд нэмээд хасаад баахан тооцоход яг л 100 төгрөг тутаж байв. Яахав 11-р сарынхыг 10 төгрөгөөр ч тутаалгүй гүйцэтгэнэ гэж бодоод 100 төгрөгөө алданги дээр бичээд балансжуулчлаа хөөрхий.
Энэ өнгөрч буй долоо хоногт үр бүтээл арвин байж, олон ажил хийж амжуулсан боловч амжаагүй ажил нижгээд байгаа нь магад миний буруу ч байж болох. Амжуулаагүй ажилд гэвэл СиДиЭм дээр хийх анхан шатны мэдлэг аривжуулах судалгаа, хятад хэлний таван хичээлүүд болоод уншиж дуусгаагүй нэг ном орж байв.

За тэгээд тун удахгүй өнгөрсөн жилийн цоолсон оймнуудаа тоолж, дараа жил цоолох оймснуудаа нэрлэх өдөр ирэх нь дээ. Хай, нэг жил ийм хурдан урсан өнгөрөв гэжүү?

Jia ren qu

2008-10-26T21:34:00.001-04:00

Хулстай номны нэгийг дуусгаж, хоёрыг нь гүйцэж явна. Өрнийн соёлыг цэцэг жимсийг хүртэхийн хажуугаар, дорнын соёлын үрийг тарих билэгт сайн цаг ирсэнийг тохиолдуулан зүрх сэтгэлээ амирлангуй, зан аашаа төлөв байлгаж төв журмаар явах их хүсэл оргилон энэхүү постийг мутарлалаа.

Bei fang you jia ren
Jue shi er du li
Yi gu qing ren cheng
Zai gu qing ren guo
Ning bu zhi
Qing cheng yu qing guo
Jia ren nan zai de

Шүлгийн түүхийг эндээс үзнэ үү

Ном

2008-10-12T08:13:00.004-04:00

"Ном бол ертөнцийг харах цонх мөн" гэж нэгэн ухаантан нь хэлсэн байдгийг бүр цэцэрлэгээс авахуулаад бидний үеийнхан дуундаа дуулж, хэрэг хийн донгодуулан загнуулахдаа хүртэл сонсоор ирснийг та бүхэн надаар хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа байх. Олон жилийн хугацаанд би бээр өөрийн хичнээн ном уншиж дуусгасныг лав тоолж баршгүй ч уншсан ном болгон маань надад нэгийг өгсөн гэдэгт би итгэлтэй байдаг. Ном нь зарим хүнд хараагүйг нь харахад туслаж, заримд нь нэг эргээс нөгөө руу гарахад гүүр болон өгдөг гэж би боддог болоод ч тэрүү би номыг уншихдаа уншсан номын тоог нэгээр нэмэх гэж биш харин өөрийн мэдэж чадаагүйг сурах, олж хараагүйг үзэх гэсэндээ уншиж байдаг юм.

Ном гэдэг бол альваа мэдээлэл дамжих гол хэрэгсэл мөн. Хэдийгээр сонин сэтгүүл, интернэт нь мэдээлэл дамжуулах үүргийг номноос илүүтэйгээр гүйцэтгэж байгаа хэдий ч тодорхой хэдэн учир шалтгаанаар ном шиг альваа асуудлыг гүн гүнзий авч хэлэлцэж, логиктой ухаж бас чадахгүй л байгаа юм. Учир иймд өнөөдрийг хүртэл ном үнэ цэнээ алдаагүй явж, харин ч үнэн худал нь мэдэгдэхгүй асар олон мэдээлэл эргэлдэх болсон өнөөгийн мэдээллийн зуунд үнэтэй цэнэ нь нэмэгдсээр байна.

Нөгөө талаас ном бол эцгээс хүүд дамжих эд хөрөнгөтэй адил бидний өмнөх үеэс энэ үеийнхэнд дамжих их мэдлэгийн архив юм. Бид нар хөгжинө дэвшинэ л гэж байгаа бол өмнөх үеийнхээ мөрөн дээр зогсож байж тэр ярьж буй хөгжилдөө хүрнэ. Харин өмнөх үеийнхээ мөрөн дээр энэ архивгүйгээр, номны туслалцаагүйгээр гарч, тэдний авч явж буй хөгжлийн урсгалыг ирээдүйд алдагдалгүйгээр авч явна гэдэг бол санаанд багтамгүй билээ. Нэг ёсондоо бидний өмнөх үеийн хийсэн бүтээсэн нь номоор дамжин бидэнд ирж, номоор дамжин бидний дараагийн үед очно. Тиймдээ ч хүн төрлөхтний үеэс үед дамжих их мэдлэгийн гүүр нь ном байсаар иржээ.

Намайг анх 7 жилийн өмнө эх нутгаа орхин гарахад Монгол хэл дээрх ном бусад хэлтэй харьцуулахад олон байгаагүй юм. Ихэнхдээ уран зохиолын гэгдэх номнууд байж, мэргэжлийн номнууд ихэнх нь цаг хугацаанаасаа хоцрогдсон байж билээ. Харин намайг өнгөрсөн жилд буцаж ирэхэд Монгол хэл дээрх номнуудын тоо харьцангүй нэмэгдэж, сайн сайн олон номнууд орчуулагдаж тавигныг хараад би баярлаж байлаа. Гэсэн хэдий ч Монгол хэл дээр орчуулагдаж буй номнуудын тоо нь дэлхий дээр гарч буй номнуудын хаана ч хүрэхгүй бөгөөд, орчуулагдаж буй хурд нь шинжлэх ухаан болоод нийгмийн бүх салбар тус бүр дээр гарч буй хөгжил дэвшлийг төлөөлөх номнуудын хэвлэгдэх хурдацтай яаж ч харьцуулж боломгүй. Тиймээс Монголд байгаа бид чинь хөгжил дэвшилээс ямар их алслагдаж байна вэ гэж би хүртэл ангайхаар л болж байна.
Гэвч өнөөдрийн даяаршиж буй энэ нийгэм маань алслагдсан зүйлийг ойртуулж, орон зайн ялгааг хурдацтайгаар хумьж байна. Мэдээллийн зуунд гарч буй энэхүү өөрчлөлт шинэчлэлтийг аль болох цөөн үгээр тусгахыг оролдсондоо Фрийдман номоо "Дэлхий Бөөрөнхий Биш" гэж нэрлэсэн байх. Даяаршил одоогийн Монголчуууд бидэнд заяаж буй их аз завшаан болох нь гарцаагүй. Интернэтээр дамжуулан альваа худалдааг төвөггүй хийж, улс хоорондын жуулчлал, худалдаа, харилцаа гээд бүхий л зүйл улам хялбарчлагдаж байна. Тиймдээ ч өнөөдөр Америкт хэвлэлтэнд гарч буй номыг Монголчууд бид маргааш авч унших боломж бүрэн нээлттэй болжээ.

Даанч Монголд маань энэхүү нээлтэй боломжийг ашиглах хүрээ тун хязгаарлагдмал байгаа юм шиг санагдах боллоо. Нэгдүгээрт мэдээж хэлний бэрхшээл олон Монголчуудыг маань цонхыг нээхэд саад учруулж байна гэж хэлж болно. Зөвхөн Монгол хэлтэй хүн өнөөдөр яаж ч хичээсэн амжилт үзүүлэхэд хэцүү болжээ. Мэргэжлийн физикээс авахуулаад эдийн засгийн салбарт мэдлэгээ дээшлүүлэхэд англи хэл зайлшгүй шаардлагатай болсон байна. Хоёрдугаарт, өнөөдөр Монголд байгаа бүтэц маань Монголчуудыг аль болох хөмөрсөн тогоонд байлгах гээд байгаа мэт зохион байгуулагдсан гэж надад санагдах боллоо. Олон зүйлийг энд дурьдаж болох хэдий ч би зүгээр номтой холбогдолтой л асуудлыг энд жишээ болгон хөндюу. Их сургуулын номын сан нь оюутнуудын оюуны хэрэгцээг хангаж, судалгаа шинжилгээ материалд хэрэглэх ном сэтгүүл байхгүй байгаа нь ирээдүйд боловсрогдож гарч ирэх хүнд хамгийн том тушаа нь болж байх шиг. За тэгээд гадаадаас ном сонин захиалж авчруулахад гаалийн татвар гээч эд нь хүмүүст тус болохгүй нь ойлгомжтой. (би өөрөө сая 6 мэргэжлийн холбогдолтой ном захиалж авчрахдаа нисэхийн гааль дээр ₮35000-н татвар төлсөн) Америкт ном тээвэрлэхэд тусдаа хөлстэй байдаг нь гэрээсээ захиалж буй номны үнийг илүү хямдралтай болгож өгдөг. Америк болон Англид байхдаа би Монголоос ном захиалан авахдаа хэзээ ч гаалийн татвар төлж байсангүй ээ. Бүр тээврийн хөлсөнд нь гаалийн татвар бодож авна гэхээр зардал ч аль хэдийн талийж өгнө байлгүй дээ. Ингээд бодохоор залуучууд бид гадаадад байгаа залуучуудаас хоцрогдох нь гарцаагүй эсвэл ижил төвшинд илүү өртөгтэйгээр очих гэсэн хоёр л сонголт байгаа юм.

Нэгэнт хоцрохыг сонгохгүй л юм бол бид илүү өртөгтэйгээр ч мэдэлгээ дээшлүүлэх шаардлагатай. Хүн өөрийгөө хөгжүүлэх гэхэд нь дэмжих бүтэц байхгүй байлаа ч гэсэн залуучууд бол байнга өөрийгөө хөгжүүлж байх ёстой гэж би боддог. Үүнээс гадна энэ бүтцийн гажигтай нийгэмд залуус бие биенээ дэмжин хөгжих хэрэгтэй гэж би бас боддог. Миний зүгээс эхний шатанд хийж чадах зүйл гэвэл өөрийн уншиж буй номын талаар та бүхэнтэй хуваалцаж, миний номын санд буй еbook-үүдийг уншихыг хүссэн хүн болгонд явуулахад татгалзах юмгүй гэдгийг хэлмээр байна. Монголд танилцсан хүмүүстэй ном солилцоход би баяртай байна. Тийм ч учраас “уншиж буй” болон “номын сан” гэсэн буланг би өнөөдөр нээлээ. Ном солилцож унших, уншсан мэдсэнээ хуваалцан ярилцах залуу таньд би нээлттэй байх болно. Миний туршлагаас харахад долоо хоногт унших номыг гарган, гишүүд хоорондоо ярилцаж өөрсдийн бодол санаагаа хуваалцдаг номын клуб гадаадын олон оронд байдаг. Удахгүй бидний хэдэн залуус нийлж, номын клуб байгуулвал (албан бусаар) энэ талаар блогоор дамжуулан та бүхэнд мэдэгднээ.

Би бээр альваа номыг голж шилэн авч уншдаг ч гэлээ, олон зуун номыг уншихдаа ном болгоноос сурах зүйл байдаг гэдгийг мэдсэн. Миний номноос уншсан, сурсан, олж мэдсэн зүйлс бүгд амьдрал дээр хэрэг болохгүй байж магадгүй ч дээрх ишлэлийг анх өгүүлсэн ухаантны хэлсэн шиг номоор дамжуулан ертөнцийн нэгхэн хэсгийг ч болов мэдэж болдог гэдгээ унших болгондоо би мэдэрдэг. Тийм ч учраас би номонд мөргөн ёсолму.

Номын цагаан буян дэлгэрэх болтугай.

Салхи минь...

2008-10-02T13:06:00.002-04:00

Бодон бодон суухнээ бодол дотор салхи чи минь эрчилж, цугласан бодлыг огторгуй өөд хийсгэн авч явлаа. Бодол түүвээн үймүүлэх салхи чамайг магад би зүрхэндээ мэдрэхийг хүсч байсан ч юмуу...

Намар болсныг мэдэгдэх гэсэн шиг модны навчис салхи чамайг хөлөглөн эх хөрсөн дээрээ эргэн бууна. Хорвоогийн жамаар унах уг навчисын хөл нь болж, агаарт далавч нь болж байгааг чинь харахаар салхи чи бидэнд заяасан нь цаанаа битүүхэн утга учрыг агуулнуу хэмээх бодолын сэдэлийг нээж, үе үе хацар илбэн өнгөрөхөд чинь уг бодол тархинд дэлбээлнэ. Энэ бодолын нэгэн үзүүрээс тавилгүй мушгин цааш хөөвөөс салхи чамд хүчнээс өөр юм байхгүй мэт надад санагдлаа. Наанаа хайрт хоёрын бие биенээ энхрийлэх шиг зөөлөн мэтээр илбэх боловч чамд дуртай цагтаа эрчлэн, хот сууринг орвонгоор нь арчих хүч чадал хайрласан гээд бодохоор чам шиг хүчтэй ч болмоор юм шиг. Хот тосгоныг арчих хүсэлдээ хөтлөгдсөндөө биш, харин энэ биеэр би хүссэн үедээ дуртай бүхнээ хийлгэх гэсэндээ чамтай адилаар эрчилж сурах юмсан, салхи минь.

Өдөр шөнө гэж гололгүй, үүлэрхэг чэлмэг гэж чамлалгүй салхилах үед чинь надад чамаас “бурхан гээч этгээд огторгүй үүсэх цагт анх чамд юу ч гололгүйгээр хандаарай гэж аминчлан захисан юмуу” гэж асуумаар санагдах юм. Битгий, надад битгий хариул. Зүгээр л чамтай хамт түүхийн хуудсаар зочилж, дайны үед ч энхийн үед ч хэн нэгнийг ялгавралгүйгээр хандаж байсаныг чинь л нэг хармаар байна. Тэр үед чамайг гарал үүслээсээ болоод хорих ангид хүчээр ажиллах жүүд, Рехастагийн хэлтэст илтгэл тавихаар алхаж буй генерал, галын фронт нь дээр өлсөж суугаа цэрэг, үйлдвэрийн барилгадаа машин зэвсэг бүтээж буй эмэгтэй гээд бүгдийг нэгэн адилаар бүүвэйлэн салхилаж байсан гэдэгт би өнөөдөр огтхон эргэлзэлгүй сууна. Үнэхээр гайшрам энэ шинж чинь хүн бидэнд байсансан бол өнөөдөр хүн болгоны доторх ертөнц, цаашлаад улс нийгэм, бүр энэ дэлхий ямар дүр зурагтайгаар 21-р зуун туулах байсан бол. Гайхам энэ нууцын чинь гол нь хаана оршнов дээ салхи минь.

Хааяа нэг салхи чиний хүч буурч, намуун зөөлөн аялгууг чихэнд уях төдий болох ч чамайг би хаа нэгэн газар тогтон, түр амсхийхийг харалгүй өдий зэрэгт хүрчээ. Салхи чи тэнгэр газар гэлтгүй шуурч, сайн мууг ялгалгүй илбэхдээ зогсохоо үл мэдэн, хоёрдмол сэтгэлгүйгээр дайрах нь тэртээх тэнгэр дээрээс агаар зүсэн шумбах шонхорыг санагдуулам. Нэг орчиноос нөгөө руу зогсолгүй хуйлран нисч бүхэнд хүрнээр эрч чинь ч буухгүй улам эрчлэх энэ авяасаар чинь юутай бахархнам. Уул ус, ургаа мод заримдаа чамайг зогсоолоо гэж бодож болох юм. Гэхдээ би бол мэднээ, чамайг хэзээ ч юу ч үл зогсооно. Чи хүссэн газартаа хүрнэ. Хүрэх ч болно. Тийм ч учраас чамайг салхи хэмээн нэрийднэм, би. Чухам яаж чи зогсолтгүй довтлогож, буцалтгүй хуйлрадагаа бага ч гэсэн зааж өгөөч, салхи минь.

Тал газарт хүч базаана гэж чи дорныг талд очдоггүй, уул хаданд эрчээ алдана хэмээн Алтайн нуруудаас чи дайждаггүй. Алдана ононо гэж айлгүй чи салхилна. Салхилах салхилахдаа чи хүчээ алдана, хүч авна гэж зөв бурууг жинлүүрийн хоёр талд тавилгүйгээр чи шуурна. Энэ бол чиний хамгийн дээд чанар, магадгүй тийм ч учраас чамайг алдаа онооны өөдөөс зүрх шимширэлгүй давшлах эр зоригийн симбол мэтээр би дүрслэнэм.
Айдас хүйдэсгүйгээр, эрх дураараа ашлах салхи чамайг таашаан хүлээн авч, сэтгэл зүйрхээ хайрлалгүй нээх нь ч бий, аль эсвэл тааршаан нүүр бууруулах нь ч бий. Тэр дундаа салхи чамайг бодит гэж хэлэх нь байхад, хийсвэр гэж маргах хүмүүс ч оршино. Миний хувьд чи бол сэтгэлд минь орших эрх чөлөө, эр зоригийн симболын амьдралд дээрх төрх. Миний симболын бодит дүр нь ч гэсэн чи намайг үл мэднэ. Мэдэх оюунгүй, мэдрэх эсгүйдээ биш ердөө л нэг газраа тогтохоо үл мэдэх шууран өнгөрч, өнгөрснөө эргэн үл харах учир бүх зүйл чиний хувьд зуурд байдаг. Тиймээ, чи намайг танихгүй ээ, салхи минь.

Бүтэхгүй гэдгээ нь мэдэх ч гэсэн эцэст нь чамаас асуух нэг гуйлт надад байна. “Салхи минь чи түр ч атугай миний зүрхэнд азнаач!”

Ego fall apart

2008-09-23T16:01:00.006-04:00

Things fall apart гэж Chinua Achebe-н бичсэн нэгэн ном байдаг билээ. Энэ номыг "юм унасан нь" гэж орчуулвал чөтгөр битгий хэл бурхан ч намайг харааж мэдэхээр бүдүүлэг хэрэг болох биз. Тэгвэл энэ удаад уг номны болон зохиол дээр энэхүү овог отогийн дэг журам болоод соёл иргэншил нь хэрхэн унаж буй талаар бус, харин би гээч хувь хүний бодол санааг тэргүүлэн явагч эго гуай хэрхэн тэнгэрийн орноос чөлөөт уналтаар доошилон, газар дээр ч тогтолгүй тэр хурдаараа шууд далай доор орсныг цухас танилцуулж орхивод миний бие дараа нь энэхүү постыг өөрийн биеэр уншихад ихэд таашаал авах буй за хэмээн бодончирлон кийборд нүдэж хурууг чилээв.

Нэгэн цагт миний эго их усны амьтан болох далайн халимны баасанд дарагдан далайн ёроол доор хэвтэх мэтээр төсөөлөн, тухайн халимны халуун б**сан доор дулаацаж байсан цаг саяхан авч, би бээр нэгэн зүйлийг хоёрдолмол санаагүйгээр олон хоногоор хойно урид нь орж хөөцөлдөж, дээр доор нь бөөцгөнөх явцад нижгээд зүйл тохиолдосоноос цухас дурьдвал нилээн хэдэн нэхий дээл урагдаж нэгийг биш хоёр гурвыг үзэн, эх барьсан хэмээх орон, ажил болсон хэмээх хөнжилд хөрвөөх шанс түм бумаар ундран энэхэн хавьдаа л хурган мэргэжилтэн болж бондойгойтохлоо гэж хөөрцөглөв. Улмаар нуруун дээр дарж байсан халимны үмхий байтугай элдэв бусын юмнууд алга болсноор хөнгөрч, бие минь тавирч ухаан санаа уужирч, метафорик хэлбэрээр фантазлан хэлвээс миний эго чинь уснаас хөвж гарах байтугай нисч гаран, газар дээр тогтолгүйгээр дүүлэн, тэнгэр өөд цойлсон нь цаад утгаараа өөрийгөө ихэд "юм" мэддэгт тооцосонтой холбоотой бөгөөд эргэн тойронд хүрээлэн буй эгэл жирийн ардыг болон шар хадны галзуу болгоныг доороос биш дээрээс харж эхэлснээр 99-н тэнгэрийн дээд тэнгэрт урилгагүйгээр залрах эхлэлийг тависан байжухой. Үр дүнд нь миний билгийн гэсэн шошготой тархины арын шүүгээнд байдаг "нүд" ажил цэнгэл хоёроо ялгаж чадахаа байтлаа харанхуйлж, элдэв бусын зүйлсийг хутгаж дээд тэнгэр хавиар бужигнуулж, тэнд ургадаг бурхан модны шидэт үрэл бүрийг нь жанрайсэг-с булаан цөм цохин ходоодлохоо шахав. Ашгүй сая боломж гарч, аваргын аварга цолтой аваргуудтай гадагад орон руу жолоо залан уулзаж учирснаар даваа цаана даваа байдгийг эго минь эргэн ухааран тайван замаар цагаан тугаа өргөн буулт хийж, ухамсраараа буцаад халим агсны юуны доор гасланхан шургав бололтой. Энд нь хэсэг хугацаанд гадаслан үлдээхгүй бол гарж гүйчих гээд бас л зовлонтой хог байна шүү гэж эго чамдаа учирлан хэлэх юун. Одоо ч хамар амгүй ажлаар балбаж, нүх сүв бүрээр нь номны хуудас чихээд ирэхээр бүр чи минь цаашаагаа гүнзгий шургануу гэхээс хөвж гарч ирнэ ч гэдэг нэг хэсэгтээ л гонжийн жоо болох буй за.
ум маани бадми ЭГО сухаа

Гялс 3, 4 дахь нь үнэгүй.

2008-09-21T12:03:00.003-04:00

Гялс уншихаар 3-н номыг гялс санал болгооч гэвэл доорх гурвыг гялс хэлж өгөх юм байна. Ингээд гялс 3-г жагсааваас:
1. Jonathan Livingston Seagull
2. Siddartha
3. Алтан загасны үлгэр

Эдгээр номыг уншихаар хувхайрсан царайнд гэрэл гийж, шархдсан зүрхнээс цус алдах нь багасна хэмээн хэн нэг нь хэлэх л байсан байхдаа. За тэгээд эдгээр гурван номыг бие засахдаа авч орж уншиж суугаад "хүү хаадаж" дуусахаасаа өмнө номнуудаа уншаад дуусчихвал дүүгээ дуудаж том өрөөнөөс Kahlil Gibran-ны "Prophet" гэсэн тун жижиг номыг авчруулж уншимж гэснээс нөгөө Гүүглийн Сергей ах маань блог нээсэн байжухой. Сергей блог (энд дар

Сая Стокхолмын ганц хоёр номын дэлгүүрээр хэсэж 4-н ном авч нилээд хэд хонох ёстой хоолны мөнгөнөөсөө гайгүй сайн гөвүүлсэн тул авчирсан мөнгөө бүгдийг нь авч гараагүйдээ тэрхэн зуураа баярлаж, гялгар уутанд хийсэн номоо үе үе имрэн хотын гудамжаар хотел руугаа алхав. За тэгээд сая 49-н чулуу татсан чинь Конфи хүү хүний нутгаас буцаж нисэхээс өмнө нэмж ганц ном авбал тэр нь "The power and the plenty" байх боловуу гэж, харин нэмж ганц юм авбал тэр нь "Absolute" байх боловуу гэж тус тус бууж байна. Энэ таамаг үнэн болвоос аавын хүү нутаг буцсан хойно уг тархи мину бага ч болтугай ухаан сууж, хэдэн эснүүд нь 40-н градусын халуунд муужран унах нээ. Нэрээ санснаас миний муу нутаг ч их халуун градустай нутаг шүү. Тиймээ хө?

Өнөөдөр авсан номнууд гэвэл:
1. Hariki Murakami and the Music of Words. Харику ахын Kafka on the Shore гэсэн номыг нь "сонсож" уншсанаас хойш энэ товаришийн номыг их сонирхдог болж, улмаар хэд хэдэн номыг нь богино өгүүлэлтэй нь авчихаад байгаа. Тиймээс намтарыг нь уншваас дараа нь бичсэн номыг нь уншихад арай харах өнцөг болоод мэдрэх үелзэл таарах боловуу гэсэн хальт бодлын гал ассан учир энэхүү номыг авсан болно.

2. The Audacity of Hope гэсэн Барак Обама ахынхаа бичсэн номыг нь авав. Цалин буухаар цадахад чинь 20 төгрөг хандивлана гэсэн бат итгэл төрсөн бөгөөд ямар "баагий"-д хандив өгч байгаагаа тархины угаас ойлгож, сэтгэл зүрх болоод хамрын үс, нүдний цөцгий зэрэг бүхий л эрхтэн, эрхтэнгийн эд анги бүрээр мэдрэх гэсэндээ авав. Тиймээ чи шүү Обама, цаад хүүхнүүдээ баракдаарай хөгшөөн! (Yeah go go Obama! Barack them all night yo!)

3. The undercover economist гэж Тим Харфордын бичсэн ном. Яс юман дээр блог-г нь хааяа харж, өгүүлэгийг нь хааяа уншдаг болохоор татганаж татганаж авав гэснээс гурван ном авахаар 1 үнэгүй гэсэн шүү. Тэгэхээр нь 4 дэхийг нь хусцан.

4. Love in the time of Cholera гэж нөгөө агуу Маркез-н ном ш дээ. Надад байгаа л даа, даанч ийм номыг барьж суувал илүү тачяадан уншин таашаал авах буй за гэж их багш Тансаг айлдлуу яалаа. Тэгээд л paperback-р уншсугай гэсэн шийдвэрийг жижиг тархины том нугалааснаас гялс сугалан гаргаж ирснээр уг номыг лангуунаас ховх татан өөрийн болгон эдэлсэн нь түүх энэ ажгуу гээд энэ түүх үгээр төгсөхгүйг төгсгөхөөсөө өмнөх төгсөлтөн дээр төгсгөлгүйгээр хэльюу.

Төгсөв.

Утаа айсуй, юу бодож байна?

2008-09-17T22:08:00.003-04:00

Монголын сайхан орон маань дөрвөн нарлаг улиралтай билээ. Ган болж дуусангууд галуу шувуу буцаж үерийн улиралтай хальт золгоод л шууд л утааны улирал эхэлдэг юм. Утааны улиралд угаартан угаартан унаж туссаар шинэ хуучин "шинэ" жилүүд өнгөрч, аргын бэлгийн тооллын онууд эхлэн одоо л нэг яргуй цэцэглэх нь дээ гээд сууж байтал шороон шуурга нь нүд амгүй балбаснаар шорооны улирал эхэлдэг билээ. Шуурсаар шуурсаар саарал царай гүнзгий саарал болж, арьсан дээр шинэ давхрага тогтохын алдад нэг муу нар гарч гангийн улирал эхлэн газар дэлхий, гандсан арьсыг нэг амраадаг жамтай. Тиймээ энэ бол өнөгийн дүр зураг биш гэжүү?

Утааны улирал
Өвлийн улирал утааны улирал болсоныг Монгол хүн бүгдээрээ биш юмаа гэхэд УБ-таа амьдарч байгаа аваргууд хэлүүлэлтгүй хамар ам, уушиг зүрх за тэгээд цаашилбал бөгс бөөрөөрөө мэдэрсэн нь илт. Тиймээс ч энэ газар шороонтой түр хугацаагаар биш удаан хугацаагаар амьдарлын жолоогоо нэгтгэх хүмүүс нь энэ талаар болж өгвөл л байнга зүрхээ цохилуулж тархиа гашилгах хэрэгтэй гэж мину бие бодож байна. Сая Экономист-с нэг өгүүлэл (энд байна) уншаад суужийхнаа, өгүүлэл маань энэ дэлхий дээр чинь юм хөгжиж, цаашлаад жинхэнэ үр нөлөө багатай амьдрах аргууд нээгдэж байгааг харуулсан байна. Байшингаа цонхлох цонх нь хүртэл хорт туяаг багасгаж, өрөөнүүд нь хоорондоо агаар алдах нөхцөл бага гээд үнэхээр дээд зэргээр тоноглогджээ. Манайхан чинь нэг байшин барьж байна гээд бижигхэн муурын байшингаа ёстой нэг нэвт шувт салхилмаар барьж дээврээ ний нуугүй хэлэхэд хар цаасаар бүрдэг билээ. Харин доторхыг нь засч байхдаа хүний биед хортой хоргүй гээд будаг шунхнаас авахуулаад буйдан муйдан тавьсан байдаг нь хэзээ хэнийг ч хордуулаад байгаа нь бүү мэд. За тэрийг ч тааж барамгүй юм гэхэд өвөл чинь ёстой л байнга нүүрсээр угжиж байхгүй л бол дулаанаа хадгалах тооцоогүй барьсан барилга чинь ханаараа, цонхоороо бас болж өгвөл дээврээрээ дулаан алдаж дотор нь амьд хүн биш, үхсэн хүн амьдармаар морги болно шүү дээ.
Цаашилбал тэгээд гэрэлтүүлэг орно. Монголд ч бас Compact fluorescents нилээд хэрэглээд байгаа ч гэсэн бүгд энд шилжиж чадаагүй л байна. Энэ төрлийн гэрлийн шил нь энгийн бидний мэдэх гэрлийн шилтэй харьцуулахад гурав дахин бага цахилгаан хэрэглэж ижил хэмжээний гэрлийг гаргадаг аж. (эндээс хар)

Ингээд ирэхээр чинь энэ өгүүлэл дээр гардаг байшин бол энерги зарцуулалтын хувиараа 100км-т 4 литр иддэг, харин бидний ихэнхийн суудаг гэр болон байшин нь 14 иддэг машин болж хувираад, нефть цахилгаан өсч байгаа өнөө үед ёстой зогсоо зайгүй биднийхээ хармааг сэгснэнэ шүү дээ. Ингээд зүгээр ч сэгсэрчихгүй, мөрөөрөө явжийсан хэдийгээ угаартуулж сэгсрээд байхаар чинь энд би шударга ёс энэ тэрээ гээд яриад яахав, явж явж бүгдээрээ л цагаасаа эрт умаахум болчих гээд байх юм.

Эцсийн эцэст энэ бүхэн төрийн бодлоготой нягт уялдаатай. Утааг хэрхэн дарах талаар төрийн зохистой бодлого хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Хэрэгжүүлэх гэдэгтээ би шууд төрөөс оролцоод гэрүүдийг нураан шилжүүлээд, аль эсвэл нүүрс оруулахыг нь зогсоогоод бүр эсвэл "утаагүй" гэх хошгоруулсан нүүрс үйлдвэрлэх аль алийг нь би хэлээгүй. Тэгээд юуг хэлж байна вэ гэвэл хуулийн үүднээс нааштай болоод санхүүгийн үүднээс дэмжсэн - заавал татаасаар бус, харин татварын хөнгөн бодлогоор хангаж өгөхийг л би хэлэх гээд байгаа юм. Даанч эд нарын байж байгааг харвал ирээдүйн 4-н жилд бол хорт утааны багаа л сайн базаасан нь дээр харагднам. Тиймээс элдэвийн хөгжил хөтөлбөр энд ч яриад яахав дээ, ингэсгээд орхисон нь дээр юм шиг.

Эргэн орохуу болихуу... за за мансуурая.

2008-09-17T03:49:00.004-04:00

Өмнөх бичлэгийг 6-н сард бичиж байсан санагдана, гэхдээ өчигдөр тавьсан юм. Одоо харахад өөрийнхөө залхуу чанарыг хэрхэн хогийг хивсэн доогуур нууцаар шүүрдэж хийдэг шиг нуух вэ гэсэндээ өнгөрснөө эргэн санасан юм шиг. Нөгөө талаас ерөөсөө ум хум гүйцэлдүүлж, өдөртөө ажил төрөл хичээл ном, бэлтгэл сургууль гээд хийж буй зүйлийнхээ талаар огт бодож амждаггүй байсан учраас одоо л өнгөрснөө харж дүгнэлт хийн, альваа алдаан дээрээ түшин босох ирээдүйн их ажлаа төлөвлөх нэгээхэн цаг хугацаа гарч ирсэн ч юм шиг. Зүйрлэвээс маратонд гүйгч гараанаас хурдтай гарснаас болоод сэтгэл санаа нь биеэ гүйцэхгүй байсан болохоор дунд нь амсхийн, сэтгэл санаагаа бага ч гэсэн хүлээсэн гэхүүдээ.
За аль нь ч байлаа гэсэн бүтэн жил өдрийн 7-н цагийн нойртой явсан нь гарцаагүй үнэн. Энэнээс илүү аз жаргал байдаг гэдэгт нэг хэсэг итгэж өгөхгүй явлаа шүү дээ. Тэр үед ямар ч байрлалд, хаана ч хэдийд ч унтахад бэлэн явдаг байж билээ. Арай л хичээлийн дундуур нойл явж тэр дотор нь орж бие засах зуураа зүйрмэглэдэггүй л байв. Гэхдээ тун дөхсөн шүү.

Одоо ингээд бодоод байхнээ ерөөсөө өнгөрсөн амьдрал биш харин ирээдүйд хийх ажлууд байнга боддогдог болчиж. Зайлуул өөрийгөө "хүчирхийлэх" цаг нь болсийм болуу даа. Хаана ч ямар ч байрлалд нам явах хуваарьтаа эргэн орохуу эсвэл болихуу? ххмммммм.

Доорх дуу бол бас л тасарцан дуу л даа. Нэг л цаанаа утгын уянгыг эгшиглүүлж, сэтгэлд зүрхэнд зогссон цагийг хөдөлгөөд байгаатай адил мэдрэмжийг төрүүлэх тул оюун бодолд "цаг хугацааг нэгэнт алдах тул утга учиртайгаар гарын салаагаар урсгаюу" гэсэн бодол орж, бие сэтгэл төвчигнөн, би бээр хэсэгтээ балайрах аж. Ийнхүү өөрийн бүтээсэн орчлон ертөнцөөс хэсэгтээ жингүйдэн салснаа гэнэт ухааран өөрийнхөө эрүүл бусыг эргэн гайхширч, практик гэсэн түмпэнтэй хүйтэн усанд төвчигнөсөн толгойгоо хэд хэд дүрж аван, оюун ухаанаа эрүүлжүүлнэ. Гэхдээ сэтгэл хөдлөл гээч хар тамхи байсан цагт үе үеийн жингүйдэл арилалгүй оршино гэдгийг Конфи миний бие эрх биш мэдээд байгаамаа. Харин энэ муу хар тамхийг зөв зүгт нь чиглүүлэх аваас хүрэх газраа "хүчиндэж" биш харин хүч хэрэглэлгүй өөрийгөө аваачина гэхээр нөгөө бензин дуусч, хамраараа газар шаасан эвгүй мөчүүдэд мотор маань энэ сайхан эдээр чинь ашигт үйлийн коефцент 100 хувьтай шааригдах юм шиг санагдаад байгаа юм. Учир иймд хужир тиймд, ер нь уг хар тамхийг татаж байваас зохистой. Алив наад дуугаа тоглуул, бага зэрэг жингүйдэнгээ сэтгэл хөдлөл гэгч тамхинд мансуурая.

Бодолд эргэлдсээр

2008-09-15T23:15:00.000-04:00

Зуны халуу орж, хавар цаг дуусах болжээ. Сар гаруйн дараа миний Монголд ирсний 1 жилийн ой болох гэж байна. Жилийн хугацаанд би гэж этгээд нилээд өөрчлөгдөн, өөрчлөгдсөн "би"-н нүдээр өөрийгөө нэг харлаа. Ирсэн зорилго, хүссэн зүйлийн хойноос хөөн, хамаг анхаарлаа зөвхөн үүнд л хандуулснаас болж цаг хугацааг үнэхээр алдаж орхиж. Бүхэл бүтэн жил өнгөрсөн байна шүү дээ!!!
Зорьсон зорилгодоо хар нүх руу унаж буй мэт татагдан явахадаа өөрийгөө хэн гэдгээ мэдэхээ больж, яах гэж яваагаа ч энэ зуур мартах шахжээ. Урьдах ажилдаа улааран дайрах миний хүсэлийн хөлд бие гээч зүйл чирэгдэж ханиад томуу, хоолны хордлого тусангаа царай алдан хөгширсөөр. Урьдах ажил, түүний дараагаар ургах ажил гээд хийх ажил шороон түмэн бий. Гэтэл энэ бүхнийг зүгээр л "ЭР ХҮН" болох гэж хийж байгаамуу гэсэн нэгэн асуулт өнөөдөр миний толгойд ойж буун би гэж хүн лантуугаар цохиулсан мэт цочирдон, ухамсар маань ухаан алдан унахаа дөхөв.

Намайг коллеж-д байхад манай завьныхан бүгл л усан дээр хэн хурдан завьтайгаа явж чадна тэр л ёстой "ЭР ХҮН" мөн шүү гэсэн ойлголтыг үл-ухамсарын төвшинд авсан байсан. Бэлтгэл л биднийг усан дээр хурдан сэлүүрдэж чаддаг болгодог учраас бидний хувьд бэлтгэлээ таслана гэдэг нэг ёсны гэмт хэрэг байлаа. Хэрвээ чи халуураад өвчтэй орондоо хэвтэж байвал яаж ч байсан босоод ядаж бэлтгэл хийж байгаа багийнхаа хажууд харж суух "үүрэг" хүлээнэ. Халуунтай ч гэсэн, дотор эргэж бөөлжих гэж байсан ч гэсэн хамаг хувцсаа давхарлаж өмсөөд өрвийсөн юм цасан дундуур туучин явсаар бэлтгэлийн зааланд ирж завьны хэдэн нөхдийн өөрсдийгөө хэрхэн "тарчлаахыг" харахад бас ч гэж тайвширч халуун намддаг байв. Манайхан бүгд дээд цэгтээ хүртэл өөрсдийгөө хүчилж чаддаг байснуу гэвэл бас тийм биш юм шиг. Гэхдээ хажууд суун бэлтгэл хийж байгаа нөхрийн, өөрийн завин дахь сэлүүрчний итгэлийг хэзээ ч хөсөрдүүлэхгүй гэсэндээ чадах бүх хүчээ бэлтгэл болгон дээр гаргадаг байсан гэвэл тэр үнэн.

Тиймээ, бид байнга бэлтгэл хийж бусдаас илүү болох гэж, тэр хүний дээд хүн гэж байдаг бол өөрийн төсөөлөлд буй тэр хүний хажууд мөр зэрэгцэн зогсох гэж, ингэж чаддагүй юм гэхэд үүний төлөө бие махбодь сэтгэлээ санаагаа хуваалгүйгээр зориулах гэж ихэд хичээсэн. Бэлтгэл дээр ухаан алдаж унаагүйгээс биш, унах шахаж байсан өдрүүд цөөнгүй бий. Цусан дахь сүүний хүчлийн хэмжээ "дааж" чадах хэмжээнээс ихэсч, толгой эргэн бөөлжиж байсан гэвэл байсаан. Гэхдээ энэ бол "ЭР ХҮН"-ний шинж биш, харин ч бид ямар хөгийн дорой амьтад болохыг илтгэсэн нэг жишээ байдаг байв. Ингэж бэлтгэл хийснээр бид хөгийн дорой амьтад гэдгээ ухаарна. Ухаарах тусам ийм дорой, ядруу, жул амьтад байхыг үл хүснэ. Үл хүсэх тусам дахин бэлтгэл хийх энерги хаа нэгтэйгээс урган гардаг байв. Бэлтгэл болгоны дараа бид өнөөдөр ямар ч байсан өчигдрөөс дээр болжээ эсвэл өчигдөрөөс ямартай ч доогуур орсонгүй ээ гэсэн дүгнэлтэнд хүрч чадахгүй бол тэр бэлтгэлийг хий дэмий цагийн гарз гэж үздэг байлаа.

Хүнд бэлтгэлийн үеэр үнэхээр "болъёо" гэж орилмоор санагдаж, хий дэмий ингэж өөрсдийгөө зовоох хэрэг юусан билээ гэсэн бодол хүртэл орж ирнэ. Манай багийнхан бэлтгэл болгон дээр сайжирснаар хүсэн хүлээж байсан "ЭР ХҮН" болох байлгүй гэсэн хөдлөшгүй итгэл үнэмшилээр зүрх сэтгэлээ тэжээдэг тулдаа л хүнд бэлтгэлүүдийг ардаа орхисон юм шиг. Мэдээж энэ бүгдийг туулж чадаагүй олон найз нар минь байгаа. Тэднийг бид буруутгахгүй ээ. Харин сэтгэл санаа хүсэвч, бие минь дийлэхгүй хийсэн бэлтгэлийг "алдаг" өдрүүдэд өөрсдийгөө бид буруутгана. Бид юу ч байж болно, гэхдээ "дорой" л байж болохгүй гэсэн ганц зарчим дээр зогсдог байв. Даанч хүнд бэлтгэлийн үеэр зарчим байнга зөрчигдөнө... Энэ бүхнийг зөвхөн "ЭР ХҮН" болохын төлөө хийдэг байсан гэвэл бас худлаа ч юм шиг. Харин ч завиараа, багаараа бусдыг дагуулах жишээ болохын төлөө, нэг нэгнийхээ мөрөн дээр зогсоод оргил өөд авирахад нь авирч буй нэгнийгээ доош нь татахгүй гэсэндээ доор нь тулж буй нь шүд зуун тэсч, хамтдаа нэг зорилгын төлөө тэмүүлж өнгөрөөсөн гэвэл арай оновчтой мэт.

Өнөөдөр байдал өөр болсон. Бусдаас илүү гарч, усан дээр хамгийн хурдан болох гэсэн ганц зорилго маань хамгийн сүүлчийн тэмцээнтэй хамт дуусгавар болж, одоо ой санамжинд минь тоос даруулан хэвтэнэ. Гэхдээ л би бэлтгэл бэлтгэл гэж яарахгүй ч байнга яаран явна. Заримдаа ажил ажил гэсээр байгаад яг юунд ингэтлээ яарч, юу руу хүсэн тэмүүлээд байгаагаа мартана. Гэвч тэр ойлголт - зүрх сэтгэлээ тэжээдэг байсан тэр хоол, дорой хүчирхэг хоёрын хоорондын ялгаа, магадгүй энэ амьдарлын утга учир, сайн сайхан одоо болтол бодолд эргэлдсээр.

Хоорондоо л ярихгүй юу

2008-08-21T23:21:00.004-04:00

Шөнө айлын хаалгыг нэг нөхөр баахан балбав гэнэ. Цаанаас нь "хэн бэ?" гэсэн дуу гарав.
Нөгөө нөхөр: Би байна.
Айлын хүн: Яах гэсийм?
Нөгөө нөхөр: Өө, нэг ярих зүйл байна.
Айлын хүн: Хэдүүлээ яваан?
Нөгөө нөхөр: Хоёулаа л явжийна л даа.
Айлын хүн: Тэгвэл хоорондоо ярихгүй юу.

Өндөг байна уу?
Нэг том биетэй эр үсчинд орж иржээ. Тэгээд үсчин залуугаас "Талх байнуу?" гэтэл нөгөөх чинь "манайд талх зардаг газар биш" гэв. Тэгтэл үсчин залуун нам цохичихоод гараад явчив гэнэ. Маргааш нь байж байтал дахиад л орж ирээд "талх байна уу" гэжээ. Үсчин залуу "уучлаарай ахаа манайх талх зардаг газар биш" гэв. Тэр даруйд нь нөгөөх чинь үсчин залууд самирчаад гараад явчив гэнэ.
Нөгөөдөр нь үсчин залуу төрөл төрлийн талх авчаад суужийтал нөгөө нөхөр ирлээ гэнэ шүү. Орж ирэнгуут нь "Та ямар талх авах уу?" гэж асуужээ. Тэгтэл тэр эр "сая аптикаас талх авчлаа, одоо өндөг байнуу?"

Tranquility of our mind

2008-08-20T05:22:00.002-04:00

The great source of both the misery and disorders of human life, seems to arise from over-rating the difference between one permanent situation and another... Some of those situations may, no doubt, deserve to be preferred to others; but none of them can deserve to be pursued with that passionate ardour which dirves us to violate the rules either of prudence or of justice; or to corrupt the future tranquility of our minds, either by shame from the remembrance of our own folly, or by remorse from the horror of our own injustice.

Taken from "The Theory of Moral Sentiments" by Adam Smith.

Тахианы түүх

2008-08-15T04:40:00.002-04:00

Нэг эр тахианы аж ахуй эрхэлдэг байжээ. 25 эм тахиа 1 эр тахиа байдаг байсан бөгөөд удалгүй нөгөө эр тахиа хөгширч өөрийн хийдэг ажлыг барахгүй болж эхлэв гэнэ. Тэгэхээр нь зах гарч нэг залуу эр тахиа худалдан авчирч л дээ.
Залуу эр тахиа нь ирээд их л оодгор байна гэнэ. Хөгшин эр тахиа ч хэлж л дээ. Чи 25-саа надад 1-г л өгчих, тэгээд л бусдад нь ажлаа хий гэж. Харин залуу тахиа юу гэж дээ, тийм юм байхгүй гэв. Тэгтэл хөгшин тахиа за тэгвэл хоёулаа тэр мод хүртэлх зайнд уралдая, тэгээд чи ялвал бүгдийг нь ав, харин би ялвал 1-г л авая гэж.Харин нэг болзол байгаа нь би чиний 10 метрийн өмнө гараагаа эхлэнэ шүү гэжээ. Нөгөө залуу тахиа ч өөрийгөө ялна гэдэг бат итгэлтэй байсан тул тэгэе л гэж гэнэ. Тэгээд маргааш уралдахаар болов.

Маргааш нь тохиролцсон ёсоор хөгшин тахиа 10 метрийн урьд зогсож мод руу уралдахаар болов. Гүйлт ч зэрэг эхэлж, залуу ч юу юугүй л хөгшин тахиаг гүйцэх гэж байна гэнэ шүү. Яг л ард нь очиж гүйцээд ирсэн чинь ПАААН гээд явчиж. Яав ийв юу болов гэтэл, нөгөө тахиачин залуу залуу тахиаг чинь буудаад хаячихсан байв. Тэгээд тэрээр ийнхүү хашгирч гэнэ: "бүтэлгүй юмаа, энэ долоо хоногт 5-н "gay" (ижил хүйстэн) тахиа аваад байхдаа яахав дээ".

Эр хүн эр хүндээ хайртай!

2008-08-14T05:58:00.003-04:00

Эмэгтэй хүн:
Эхнэр нь нэг шөнө гэртээ ирэлгүй гадуур хоноод маргааш өглөө нь иржээ. Мэдээж нөхөр нь эхнэрээ хаагуур явж байгаад ирэв гэхэд "сайн найзындаа хоноод ирлээ" гэв. Нөхөр нь эхнэрийнхээ хамгийн сайн гэсэн 10 найз руу нь утасдахад цаадуул нь манайд хоноогүй гэв.

Эрэгтэй хүн:
Нөхөр нь нэг шөнө гэртээ ирэлгүй гадуур хоноод маргааш өглөө нь иржээ. Мэдээж эхнэр нь нөхрөө хаагуур явж байгаад ирэв гэхэд "сайн найзындаа хоноод ирлээ" гэв. Эхнэр нь нөхрийнхөө хамгийн сайн гэсэн 10 найз руу нь утасдахад 5 нь "тийм манайд хоноод явсан ш дээ" гэцгээжээ. Харин бусад 5 нь "манайд хоносоон, одоо ч гэсэн хамт байна" гэв.
Эр хүн эр хүндээ хайртай...

Ураа Баабар Ураа!

2008-07-13T12:24:00.002-04:00

7-н сарын 1-нд болсон үйл явдлыг нүдээр үзээгүй боловч, бусдын нэгэн адил телевизийн дэлгэцнээс харсан билээ. Энэхүү үйл явдал ажил тараахаас өмнө хүчирхийллийн шинжийг олж, цадаа цэрэг нь ч энэхүү байдлыг дэгдээсэн нь зурагтаар илт харагдаж байсан. Хэдийгээр тэнд 1600 цагдаа байсан гэх авч, хэн нэг нь санаатайгаар магадгүй санаадгүйгээр ямар нэг арга хэмжээ авах тушаал өгөөгүй нь байдлыг хурцадгахад нөлөөлсөн.
Тухайн жагсаал нь хүчирхийллийн хэмжээнд очоогүйсэн бол хувьдаа би ажлаа тараад цуглаанд дуу нэгтгэхээр очих л байлаа. Аав ээжээс олсон хүмүүжил, урт хугацааны боловсрол зэрэг маань хүчирхийллийн ямар ч хэлбэрийг дэмжихгүй үзэл бодол надад хөгжүүлсэн нь намайг олон зүйлийг "хүний" төвшинд буюу хэл амаараа асуудлыг шийддэг зарчим суулгаж өгсөн. Тиймээс ч энэ хүчирхийлэлийн дэмжилгүйгээр гэрт байдлыг харж суусан юм. Ингээд элдэв хувийн бодлыг та бүхэнд нялзаахгүйгээр Баабар ахын өгсөн ярилцлагыг уншихыг хүсч байна. Хэдийгээр Баабар ахын бичсэн ярьсан зарим нэг зүйл дээр санал бодол нийлэхгүй тал байх ч, энэхүү ярилцлага нь надад үнэхээр таалагдлаа.

"Барьж байгаа хорооллыг нь байг гэхэд Их дэлгүүрийн хажууд барьсан олон давхар харшийг нь хүмүүс харж л байгаа шүү дээ. Хүмүүс үүнийг хараад төрдөө талархаад байна гэж бодож байна уу? Хөдөлмөр зарж гараараа ядахнаа баримлын шавраар юм хийж үзээгүй хүмүүс ингэж таргалахаар бусдад нь таатай байх уу? Замын-Үүдэд эзгүй газар хэрэггүй хашаа сая доллароор барьчихаад цаана нь мөнгө дутаж байна гээд сууж байгааг хүмүүс зурагтаар хараад хөөр болох уу? Гэтэл Бат-Үүл шиг хувийн машин ч үгүй, хуучин байшиндаа сууж байгаа нэгнийгээ “улс төрд хичнээн жил зүтгэчихээд гэрээ тохижуулж чадаагүй арчаагүй амьтан” гэж хамт суугаа гишүүн нь мэдээллийн хэрэгслэлээр баалж суудаг хэмжээндээ хүрчиж. Миний мэдэхээр Улаан сонгогдсон аймгийнхаа олон жилийн төсөвтэй тэнцэх мөнгө идсэн, цаадуул нь шүтээд л сонгоод байхаар тойргийн гаднах өөр бусад хүмүүс аль зэрэг баярлаж байгаа бол? Заргалдвал заргалдаарай. Улсын Ерөнхийлөгч нь төв талбайгаа тойруулаад баахан газар байр дээрэмдчихсэн, түүнээ шөнийн цагаар эргэж тойрч байдаг нь наад зах нь хүмүүсийн атаархал хөдөлгөх юм биш үү? Шүүхдвэл шүүхдээрэй. Би үүнээс хавьгүй ихийг хэлж чадна, олныг ч хэлсэн, хөлсний алуурчин илгээвэл илгээгээрэй."

Улам л коммунист нийгэм ийм байдаг болов уу гэсэн төрхөнд бага багаар шилжин буй энэ нийгэмд "хөлсний алуурчин илгээвэл илгээгээрэй" гэж хэлчих хоншоортой аавын хүү үнэндээ Баабар ахаас өөр олдох болов уу. Хэзээ нэгэн цагт, залуус бид бүгдээр үнэнийг хамгаалан зогсох цаг ирвээс бидэнд зориг битгий л дутаасай.

Ураа Баабар Ураа!

Cloths of Heaven

2008-05-13T23:22:00.000-04:00

Had I the heavens’ embroidered cloths,
Enwrought with golden and silver light,
The blue and the dim and the dark cloths
Of night and light and the half light,
I would spread the cloths under your feet:
But I, being poor, have only my dreams;
I have spread my dreams under your feet;
Tread softly because you tread on my dreams.

- W.B.Yeats

Ертөнцөөс тасрахуй

2008-04-25T00:28:00.003-04:00

Өдөр хоног ээлжлэн өнгөрсөөр. Би өөрийнхөө хийсэн бүтээснийг сая нэг эргэн харахад сүүлийн хэдэн сар үнэхээр бараг юу ч хийгээгүй гэлтэй зам мөр маань амжилтаар бага байлаа. Ажлын хажуугаар бэлтгэлээ хийсээр, оройдоо ганц хоёр ном гарчигласан болоод л өнгөрч байна даа. Энэхүү пост-г хийх болсон шалтгаан нь ганц хоёр мэдсэн зүйлээсээ хуваалцюу гэсэнд оршино.

1. ooVoo.com Дээрээс video conference хийх програм татаж аваад ажилдаа ашиглавал дажгүй санагдлаа. Заавал мэдээлэл технологийн сургууль явж video conference хийх хэрэг юун.

2. Google Gears - enough said.

3. Zoho notebook - innovative way to store any kind of content. Check it out buddies!

4. Collapse - a book by Jared Diamond. Highly recommended.

Маргааш өглөө ажлын шугамаар Швед явлаа. Эргэж ирээд дуусгаагүй нэг пост-оо нэмнээ. Амжилт анд минь!

Үргэжлэл: Гомо Сапанс Сапанс-н үүсэл оршихуй

2008-04-03T10:31:00.002-04:00

Өмнөх би÷лэг

Олон Монголчуудыг тарвага агнах аянд гарч, гараагүй нь авчирсан тарваны арьсаар ГСС-г хувцаслах оёдлын цех-д өдрийн 3-н ээлжээр ажиллаж хойгуур Дорнодын талд Карабас Барабас гэгч монгол залуу аж төрөн суудаг байжээ. Зарим нэг нь түүнийг Каагий, бусад нь Баагий гэж дуудна. Би ч түүнийг Каагий гэж дуудсаар байгаад сурчиж. Каагийгийн сахал ч ёстой мангар урт байсаныг санадаг юм. Тэхэд ч би бага байж дээ. Тэрээр аймгийн төвөөс холгүйхэн гэрт амьдардаг байсан бөгөөд өөрийн сахалнаас гуравыг аваад давхарлаад л гэрийн бүслүүр хийхэд элбэг арав хорин бүслүүр хийдэг байв. За тэгээд Дорнодын Монголчуудын дунд олс татлагын уралдаан болоход тэрний сахалнаас нэгийг аваад үзүүрт нь хоёр хүн зогсоход бараг л бие биенээ харахгүй шахам холдоцгоодог байсан гээд боддоо. Энэ уралдаан ойролцоогоор 30-н мянган монголчууд оролцдог гээд бодохоор бас л их урт сахалтай туучий байсым шиг байгаам. За тэр яахав, тэр л анх тахийг хөөж яваад гүйцэхгүй болохоор нь сахлаараа бугуйлдаж авч анхны тахийг барьсан гэж нутгийн өвгөд өгүүлдэг юм байна лээ. Эхний тахийг барьж авчаад яаж зүгээр байхав, “Монголчуудын унаанд хэрхэн ажиллахав” гэсэн 40-н цагийн түргэвчилсэн сургалтанд суулгаад анхны уналганд хэрэглэдэг морийг гаргаж авсан ажгуу.

За тэгээд Дорнодын талд тухайн үедээ бас тарваганаасаа олон тахь бэлчиж, дов газрыг тал, тал газрыг хонхор болтол давхилддаг байлаа шүү дээ. Тэгээд энэ олон тахийг яалтай билээ, энэ олон ГСС-г яалтай билээ гэсэн хоёр асуудлыг бас Монголчууд нэг сумаар шийдсэн юм. Олон тахийг бараг бүгдийг нь барьж вагон вагоноор нь 40-н цагийн түргэвчилсэн сургалтанд суулгаад бүгдийг нь шахуу морь болгочиж байгаам. Тэгээд нөгөө цэцэгнээс гарч ирээд тарваны арьсан хувьцастай ГСС-нуудыг нэг нэг морин дээр суулгаад навтгар жоохныг нь урьд зүг рүү, Норовбанзад хамартайнуудыг нь одоогийн Уралын нуруу руу, хар баагий нарыг нь Африк руу тус тус илгээсэн байна. Гэвч ихэнх харууд нь арабын цөлөөр явжийхдаа ус тутагдсанаас болоод морио нь ангаж үхсэн тул тэд Африкт очихдоо явгарсан байжээ. Харин Уралын нуруу явсан гарууд цаашаа Скандинавийн орнууд болон бүр Англид хүртэл очиж нутагшжээ. Урьд зүг руу морь унуулан явуулсан гаруудын ихэнх нь нээх хол явалгүй суугаад шууд л тариа будаа тариалж эхэлсэн нь одоо эргээд Монголчуудын хүнсний эх үүсвэр болсон Хятад үүсэхэд нөлөөлжээ.

Бүүр сүүлд манай эриний 1200-н оны үед Мөнх Тэнгэр ахын хүсэлтээр Чингис гээч Монгол залуу өмнө нь тусалж, ийш тийшээ явуулсан гаруудыг яаж амьдарч байна гэдгийг шалгахаар зориг шулуудсан байдгийм. Тэгээд шалгахдаа Америк тив, Африк 2-с бусадыг нь шалгацан гэжуга. За тэгээд Чингисийг танидаг нэг нь гэртээ оруулж айраг цагаагаар дайлж, хонь гаргаж, хорхог хийн өгч байсан гэнэлээ. Энэ үеэр би Шилийн Богд дээр гэрээ бариад бууз хуушуурхан эргүүлээд, 50-н инчийн LCD зурагтаараа Том Жирри үзээд суужийлаа. Уул нь явахаасаа өмнө Чингис намайг хамт хамаг үндэстэнгээр айлчилчаад амар мэндийг нь мэдчээд ирий гэсэн ч яг өмнөх өдөр нь савчихаад, өглөө нь баахан зараа залгицан суужийсийм. Тэгээгүй бол нөгөө Арабын Ал Хам Хаммар, Хятадын Жин Жун Жунгуа, Солонгосын Дин Дон Доширак болоод Оросын Иван Иванович Ивонушка нартай үү зайгүй танилууд болчихгүй юу. Монголчуудын тусламжтайгаар тэдний өвөг эцэг морь малтай, хувьцас хунартай болсныг одоо хүртэл мартаагүй гэжуга.

Нээрээ санаснаас мартсан юмаа саналаа гэснээс өчигдөр юу мартсанаа саналаа. Өчигдөр юу мартсан байж болох вэ гэвэл дээр ярих гэж байгаад мартсан юмыг л миний энэ хадаастай бакалаар гөшгөлүүлээд хамаг тархины эсүүд нь баруун хойд буландаа бөөгнөрчихсөн тархины эсүүд хэт ачаалалтай ажилласанаас мартсан байв. Өө лайтай, санасан юмаа ярих гэж байгаад бас мартаж орхиж. Нээрээ хөгшөөн, хүн төрөлхтөн чинь нээрэнгээсээ Өмнөговь аймагт ургадаг байсан цэцэгнээс үүсэлтэй гэдгийг сая тайлбарлалаа шүү. Та бүхэн дараачийн удаа биологийн хичээл дээр тэднийг бичнээс үүсэлтэй гэж лүд боловоо, Конфи ах нь захисан шүү.

4-н сарын 1-ний мэнд усыг эрьюу

2008-04-01T05:12:00.002-04:00

Ургамал амьтан эх болсон зургаан зүйл сайн байна уу? 4-н сарын 1-ний Базарваань, Гончигсумла, Хүрэлсүх гурав давхардан сүхдүүлсэн шороон шуурга өдрийн амрыг эрэе. Гадаа шороогоор л шуурснаас биш уул нь их салхигүй өдөр байна. Барилгачдын талбайн хажууд л хэдэн таксиний жолоочид зодолдож байгааг харснаас биш гадуур ер нь нам тайван байна.

Эртээдийн нэгэн цалин буусан цахиур төмөр өдөр би гээч хүн хэт их ховдоглосноос болоод гэдэс гэдэг нь галт уул болж дэлбэрэнгээ алдаад, гэдгэнэж годогнож явсаар бараг л дусаасхийгээд л гэртээ орж, диваажингийн барааг харсан билээ. Ийнхүү диваажинд би бээр жингээ хасасхийн суухдаа яаж зүгээр байхуу гээд хажууд хүндрээд суужийсан бурхнаас үзэг цаас гуйж аваад хүн төрөлхтний үүслийг нэг суугаагаар бичсэн нь одоо гадаадын том сэтгүүлүүдэд англиар орчуулагдан хэвлэгдээд цаана чинь бөөн синсаац болж байна. Тийнхүү бичсэн өгүүлэлээ энд 4-н сарын 1-г тохиолдуулан та бүхэнд өргөн барьюу.

Гомо Сапанс Сапанс-н үүсэл оршихуй
(Come on man, it is the origin of Homo Sapiens Sapiens)

Та бүхний эчнээ танил Гомо Сапанс Сапанс-н (ГСС) аугаа үүслийг шинжлэх ухаан, шинжлээгүй ухаан, маань мэгзэм, мухар сүсэг-н бүх л сурсан мэдсэн, мартсан санасан болоод сурах гэж буй, сураагүй суржийгаад орхисон гэм мэт Конфи хүүгийн бүхий л амьдарлын хар бор толбон дээр цагаанаар бичигдсэн ухаан бүр дээр суурьлан, хадаастай бакалаар хөшиглүүлсэн толгойгоо гашилган гашилган бичихийг хичээнгүйлэн оролдсоныг болгоож хайрлана уу.

Юуны өмнө, дэлхий дээр Монголчууд анх үүссэн гэдгийг онцолж хэлмээр байна. Учир нь Монгол өвөө, Монгол эмээ болон Монгол бясаа гурав сүүтэй будаа чанаад ширдгэн дээрээ асгаж байхад чинь сүмбэр уул дов, сүн далай шалбааг байлаа шүү дээ. Үнэн эсэхийг нь дурын цэцэрлэгийн бацаанаас авахуулаад цэцэн мэргэд нь хүртэл мэднэ шүү дээ, come on man, no argument. Тэгэхээр Монгол хүн үүссэний дараагаар л хүн төрөлхтөн буву ГСС гээч амьтан үүсчээ гэсэн гаргалгаанд хүрч байна. Анхны гэх ГСС-г хөрст алтан дэлхийн үрчлээт магнай болсон хөх тэнгэрийн Монголд гүйж явахыг нэгэн Монгол залуу хараад судар бичигт тэмдэглэн үлдээсэн нь өнөөг хүртэл хадгалагдан иржээ. Тэр анхны гүйж явсан ГСС шалдан байсан учир санаа зовснуу яасан энэ судар бичгийг одоо болтол олон нийтэд ил болгоогүй бөгөөд Египтийн пирамид дотор VIP өрөөнд хадгалан байрлуулсан байдаг юм.

За тэгвэл одоо ГСС яаж үүссэнийг та бүхэнд дурын дурак ойлгогдохоор гар хуруугаараа болон хөлийнхөө чигчий хурууны тусламжтай тайлбарлая. ГСС нь одоогийн Өмнөгөвь аймагийн нутаг орчим ургадаг байсан нэгэн цэцэгнээс үүссэн байна. Үүнийг ГСС-н ДНК-н шинжилгээнд тулгуурлан өнгөрсөн намрын эхэн сарын мөнгөн усан тахиа өдрийн цианит натри нохой цагт Антрактид болон Сахарын эрдэмтэдийн хамтарсан баг олж тогтоосон билээ. ГСС-г үүссэн үед одоогийн өмнөговь аймагт 23-н хос дэлбээтэй цэцэгнууд ургадаг байсан аж. Эдгээр цэцэгнээс анхны ГСС төрсөн гэдгийг батлах нь судалгааны баг зорилго байсан ба үүнийг нотлохын тулд хүний эсэнд байдаг 23 хос хоромсом дээр цэцэгний дэлбээ байгаа эсэхийг шалгасаар сая л баталжээ. Энэ туршилтаар хүний ген болгоны дээр 10^(-15) хэмжээстэй шар цэцэгний зураг байгааг тогтоосон байна. Ген дахь цэцэгний зургийг улам томруулан харахад дэлбээний хажууд нь Конфи хүүгийн маруужин долоогоод зогсож байгаа дүрс гарч байна гэж тэд над руу түрүүхэн утасдаж хэлсэн бөгөөд өөрийн гараар тэр генийг нь бариж үзэхээс нааш итгэдэггүй тул та бүхэнд зүгээр л сонин болгож ярьж байгаа шүү гэмээр байна.

За тэгээд уг нээлтийг хийсэн намрын эхэн сарын мөнгөн усан тахиа өдөр нь Асашеро, Хакухо Ама гурав давхцсан өдөр байсан ажээ. Тун удахгүй энэ нээлтийн талаар дэлхийн эртэмдтэдийн 5-р чуулганаар хэлэлцэж ярилцах бөгөөд хэрэв олонх эрдэмтэдийг хошгоруулж, хулхинд дээр нь цэцэг ургуулан тархийг нь хага базаж чадвал хойч үедээ зориулан Америкийн Эрх Чөлөөний хөшөөний духан дээр бүх гаргалгааг нь сийлж үлдээж ч магадгүй гэж Антрактид болон Сахарын эрдэмтдийн баг хэлж байсныг би хоёр чихээрээ харсан билээ.(юу, чихээрээ үү?)

За тэгэхээр ямартай ч ГСС нь Монголын говьд цэцэгнээс үүсчээ. Харин яагаад гомо гэдэг нэрийг авсныг бага зэрэг тайлбарлахыг хичээе. Нэр нь үл мэдэгдэх 23-н хос дэлбээтэй цэцэг нь эхэн үедээ зөвхөн эрэгтэйчүүдийг үүсгэж байсан аж. Гэтэл зарим цэцэгний 23 дахь дэлбээн дээр нь ялаа батгана нисэж ирээд сууснаас болж богино холбоос үүссэнээр ганц хоёр гал хамгаалагч нь дэлбэ буудаж, үйлвэрлэлд дефект гарч, улмаар дефекттэй цэцэгнээс 46 хоромсомтой ч арай өөр ГСС мэндэлсэн нь эмэгтэйчүүд байсан байна. Анхны дефект гарч ирэхээс өмнө баахан эрчүүл юу ч хийж байсан байж болзошгүйг бодолцоод эрдэмтэд Гомо гэдэг нэрийг Сапанс Сапанс-н өмнө зүүжээ.

ГСС-н үүссэн эринийг Монголчууд бид Дондогийн эрин гэж нэрлэж заншсан билээ. Дондогийн эрин нь Журассик эриний дараа Неодондогийн өмнөх эрин юм. Дондогийн эринд Монголын газар нутаг даяар тарвага гэж амьтны тоо толгой Америкийн Эрдэнэсийн Санд агуулагдаж байгаа долларын хэмжээнээс давсан байв. Энэ нь экологийн тэнцвэр алдагдуулахад хүрч, цөлжилт их явагдан, муусайн тарваганууд Монголчуудыг шөнө хүртэл амар тайван унтуулахгүй гарч ирж шогшроод амар заяагаа үзүүлэхээ больсон аж. Харин тэр үеэр цэцэгнээс хувьцастайгаа төрөхгүй нь мэдээж болохоор баахан шалдан гүйлдэж байсан ГСС-үүдийг хувцаслах шаардалага Монголчуудын өмнө тулгарчээ. Ийнхүү ГСС-г хувцаслах, тарваганаасаа салах гэсэн 2 асуудлыг Монголчууд нэгэн зэрэг шийдэхээр сэтгэлээн барьж зүрхээн чангалан, чичга алдвал шууд хавчихаар бэлтгэлдээ оржээ. Энэ үеэр Монголчууд маш сайн зохион байгуулалтанд орж бүр ГСС-г хувцаслах төв штаб хүртэл байгуулсан аж. Энэ компанит ажлын эхэн үеэр Монголчууд тарвагыг хошгоруулж байгаад дэргэд нь очиж бууддаг байсан бол сүүлдээ бүр дадлагашаад зүгээр л хошгоруулж хошгоруулж байгаад дэргэд нь очиод л өшиглөж унагаадаг болжээ. Анхний монгол гутал Италийн Алдо загварынх шиг урагшаа эгц байсан боловч байнга тарвага хөшиглөсөөр байгаад хоншоор нь дээшээ өргөгдсөн байна. Тийм ч учраас тарвага хөшиглөхөд амар гээд одоог хүртэл Монгол гутлын хоншоорыг дээш нь өргөж хийж заншжээ. ГСС-н хувцаслах энэхүү аянд үүрэгт ажлаа давуулан биелүүлсэн Дандар гээч хүн түүхэнд Дандар баатар хэмээн нэрээн үлдээжээ. Тарва хөшиглөсөөр байгаад түүний гутал тэсдэггшүй тул гутлаан тайлж хөшгөлсөөр байгаад хөл нь төө хиртэй сайртсан аж. Түүний буянд бараг сая гаруй ГСС тарваганы арьсан бандаажтай болжээ.

Зарим нэг залхуу Монголчууд нь тарвага хөшиглөхийн оронд ИжПланита 5-р давхиж явахдаа шогширч зогссон тарвагануудыг шүүрдэг байв. Гэвч тухайн үед бас бензиний үнэ өссөөд хэцүү болж байсан л даа. Тийм ч учраас Монголчууд тахийг барьж авч тэжээвэр болгон уналгандаа хэрэглэх гээд хэд хэд оролдоод бүтэлгүйтэж байсан түүх байдаг юм. Тэгвэл яаж анхны тахийг барьж авч гэршүүлж, уналгандаа хэрэглэх болсныг та бүхэнд одоо танилцуулая.

Үргэжлэл бий...

Фальетон:Дахиад л террорист загаснууд үү?

2008-03-15T00:39:00.003-04:00

Өмнө нь уншигч та бүхэндээ Монголд аль хэдийн Саудын Арабын “Махмар Шахмар” гэдэг голоос террорист загаснууд сэлж орж ирж, хатан Туулын минь голын усанд химийн бодис цацан түвээж, Монголын загаснуудын дунд анхны террорыг үйлдсэнийг мэдээлсэн билээ. Тэгвэл саяны цөн түрж, шар усны үеэр буунгаа алдсан шороотой нартай, нартай шороотой өдрүүдэд Баянзүрхийн гүүрний орчимд их хэмжээний загас үхсэн байсныг хиймэл дагуулаас манай онцгойгийнхон олж хараад, газар дээр нь нисдэг тэргээр очиж шинжилгээ авсан байна.

Өмнө нь Туулын усанд террор хийсэн Саудын Арабын урт сахалтай, тэмээ унахдаа гарамгай бас өдрийн 3-н мөргөл хийдэг загаснууд өвлийн турш ерөөсөө харагдаагүй гэж Тагнуулын Ерөнхйи газрынхан мэдэгдэж байна. Үүнээс үзвэл үхсэн загаснууд ямартай ч Саудын Араб-д үйлдвэрлэсэн химийн хортой бодисонд мансуурч үхээгүй гэсэн таамаглалыг УлбарШар сонин, Халуун Нойтон Хөнжил сонин болон бусад өдөр дутмын үнэхээр үнэн хэлдэг үнэн сонингууд тавьж байна. Эдгээр сонингуудын жинхэнэ үнэнийг хэлдэг Хамбанцар лам Дашиншог-н эрхлэн гаргадаг Хум Пад Сухаа сонинд бичсэнээр бол Туул голын загаснууд хотын утаанд хордож үхсэн байж болзошгүй аж. Үнэхээр хотын утаанд хордонхон үхсэн бол ямар үйлийн үртэй болж таарахуу гэсэн том асуулт гарч ирнэ. Энэ асуултанд тус сонины сэтгүүлч Банди хэлэхдээ утаанд хордож үхсэн загаснууд нь өмнөх амьдралдаа гэртээ машины цоорсон дугуй, жорлонгийн цаас болон бусад “бузар” ихтэй зүйл шатаадаг Баагийнууд байсан нь дараа төрөлдөө нөлөөлж ийнхүү загас болж төрөөд усандаа угаартаж үхсэн ажгуу. Ум маани бадми хум.

Бидний эчнээ мэдэх Өвгөнт ахын эрхэлдэг Зуун Грамм сонинд бол уг загаснуудын үхлийн шалтгааныг өөрөөр тайлбарлаж байна. Зуун Грамм сонины ганц дугаарыг нэг суугаагаар тав уншихад маргааш өглөө босоход толгой дээр тахиа донгодоод, ходоодны хонхорт зараа үүрлэчдэгээр нь бид сайн мэдэх билээ. За тэгвэл уг сонины сэтгүүлч Хараагийн сая болсон загаснуудын үхлийн тайлбарыг хэрхэн тавьж байгаатай бүгдээрээ танилцая. Түүний үгээр бол загаснууд архинд хордож үхсэн байж болох нигууртай аж. Яаж цэвэр усны загаснууд архины хордлогоор хойд ертөнцийг бараадсаныг энд бас их учир жанцантай тайлбарлажээ. Сэтгүүлч Хараа хэлэхдээ Туул голын эргээр зусаж явсан Хүннү-н үеийн хаад, магадгүй Түргийн хаадын их цэргүүд Туулын усанд шил архи унагаасан нь он жилийн туршид элэгдэн, өнгөрсөн өвөл цоорч, хавь ойрын чипакуудын хойдохыг нь дуутчихажээ. Мань мэтэд л ганц шил юм “юм болдоггүй”-гээс биш шил архи гэдэг чинь чипак болон чипак-н нөхдөд бол нээрэнгээсээ “fatal dose” юм гэж тэрээр нийтлэлдээ онцлон бичсэн байна. Үүнийг үндэслэх баримт нь эдгээр загаснуудыг уснаас шүүж гаргаж ирэхэд царай нь тун шартсан байдалтай байсан гэж эдгээр загаснуудыг харсан чингис, хувилай өгөөдөй нэр мэдэгдэж байна. Зайлуул хөөрхий чипакууд ар гэрийнхнийгээ нээх зовоолгүй өнгөрсөн нь өмнөх төрөлдөө буян үйлдсэнийх ч байж магадгүй гэж Хараа нийтлэлийн төгсгөлдөө өгүүлжээ. Манол байна уу?

За тэгээд үнэн байх боломжтойгоос нь хамгийн үнэн байх боломжтой гэсэн сүүлийн хувилбарыг мэргэжлийн хяналтынхан өгч байна. Тэд нар хэлэхдээ зуны хэдэн саруудад чипакууд голын нэг тохойгоос нөгөө тохой хэсч наадамласаар байгаад өвлийн нөөцөө тааруу бэлдсэн учраас өвлийн хүйтнийг тэсэлгүй хөлдөж үхсэн гэнэ. Уг дүгнэлтийг мэргэжлийн хяналтынхан загаснуудаас дээж аван мэргэжлийн хянасны дараа гарч ирсэн гэж тэд мэдэгдэж байна. Хэлтсийн дарга Инспекцийн хэлж байгаагаар бол хөлдөж үхсэн нь газар дээр очиход л ойлгожтой байсан аж. “Бид очиод тэр загаснуудыг уснаас гаргаж ирэхэд биеийнх темпартур маш бага байсан. Анхны таамаглалаар бол хордож үхсэн гэж гарсан боловч лаборторт авчран биеийн темпартурыг нь шалгахад хөлдөж үхсэн нь нотлогдсон” гэж тэрээр сурвалжлагчидтай хийсэн ярилцлагандаа онцолжээ. Тэрээр нэмж мэдэгдэхдээ “эдгээр загаснууд хөлдөөгүй байсан бол амьд байх байсан юм. I am sorry” гээд ар гэрийнхэн болсон загаснуудад гүн эмгэнэл илэрхийлжээ. Сонгууль ингэтлээ дөхчихсөн билүү?

Марсаа Марсаа, би дэлхий байна

2008-02-19T08:05:00.005-05:00

Та бүхэн сар шинэдээ сайхан шинэлэж, эрүүл мөртлөө бөөлжөөд байдаг эрх цагаан хулгана жилдээ амар мэнд орсон гэдэгт зуу наслаж, зургаадай таягаа тулсан Конфи нь найдаж байна. Ингээд блогийнхоо тоосыг гүвж, тосыг (масло) нь солихоор ажлын газраасаа тоос татуулан ирээд блогспотын хаяг руу гэрлийн хурдаар ороход мянган тоосонцор тэнгэр өөд босч нарыг харанхуйлвой.

За за, элдэв шалдаваар шалиглалгүйгээр Конфи хүү юунд ингэж Азийн чононд хордсон мэт алга болсныг цухас дурьдаад Чингис, Өгөөдөй болон Хубилай гэгч болдоггүй цагаан этгээдүүдтэй хууч хөөрч суугаа галзуу ганц найзынх руугаа өөрийн унадаг өвлийн "УБ43 43" хүлгийн жолоог залая даа.

Монголын санхүүгийн салбарт нэгэн байгууллага 10-н сард төрсөн нь миний ажиллаж байгаа байгууллага юм. Хэдийгээр төслийн төвшинд явж байгаа хэдий ч, ачаалал багатай гэж ойлговол өрөөсгөл болно. Тиймээ, би ажилласаар.

Гэхдээ ажлын хажуугаар:
Ажлын хажуугаар судалгааны нэг багт шингэж орхижээ.
Байгаль дэлхийн хишиг болсон ашигт малтмалаас олсон орлогыг ард түмэндээ эн тэнцүүхэн хувааж, эрх баригчид буян үйлдэх нь. Хишиг хайрлах явдал мэдээж чухал боловч, хайрлаж буй хишиг нь ямар замаар хишигтэн олонд хүрч буй нь бүр чухал гэж миний бие боддог юм. Өнөөдрийн улс төрчдийн ярьж буй хишиг хүртээх санаа нь бодит амьдрал дээр хэрхэн хэрэгжих нь ирээдүйн ард иргэдийн амьдарлын төвшинд маш их нөлөөлнө. Манай аваргууд хуримтлагдсан хөрөнгийг сонгуулиас өмнө хурдан цацаж, нэг хэсэгтээ л хүмүүсийг халамжлан тэднийг мөнгө гулгиулахыг хүсээд байх шиг. Үүний үр дүн дунд болон урт хугацаанд ямар гарах нь туйлын эгзэгтэй. Тийм ч учраас улсын санд үүссэн хөрөнгийг дунд болон урт хугацаанд хамгийн ашигтайгаар шийдэх асуудлын бодлогын судалгаа хийхдэх ёстой бөгөөд энэ төрлийн нэгэн судалгаанд би сайн дураараа нэгдэн орсон юм. Судалгаа иргэжилсээр...

Гэхдээ судалгааны хажуугаар:
Иджуужийна. Иджуухад мөнгө хэрэгтэй. Их иджуухад их мөнгө хэрэгтэй. Их мөнгөнд их хөдөлмөр хэрэгтэй. Их хөдөлмөрт харин бага нойр хэрэгтэй. Нойроо хасаад нэг бизнес төлөвлөгөөн дээр сууж байна. Төлөвлөсөн төлөвлөгөөний төлөөсөнд төлөгдсөн төдөн төгрөгөөр иджуусаар...

Гэхдээ иджуухын хажуугаар:
чөлөөт цаг гарвал блог бичихэд бус, нийгэмтэйгээ танилцахад, нийгэмтэйгээ хутгалдахад ялангуяа энэ Монгол гээч бүх юм болдоггүй хэрнээ болдоггүй юм гэж байхгүй нэг ёсны парадокс ертөнцийг нээхэд зориулж байна. Нээлт үргэжилсээр...

Гэхдээ нээлтийн хажуугаар:
Улаанбаатарт амьдарлаа, утаанд нь хордлоо, усанд нь хатуурлаа (элэг хатуурна), унаанд нь чихэлдлээ, гуляш идлээ, гудамд уналаа, гэртээ унтлаа, гэрэлд цохиуллаа...

Эцэст нь гэж хэлэхэд:

Дэлхий: Марсаа марсаа, би дэлхий байна.
Марс: Ok, тэгээд юу гэж?
Дэлхий: “Just dance for life!”

Мөрөөдөл дүүрэн амьдарч, сайн сайхан руу тэмүүлцгээх нь

2008-01-09T22:32:00.000-05:00

Солонгос дахь Монгол оюутнуудын холбооноос эссе уралдаан зарлаж байсан юм. Тэр уралдаанд оролцооч хэмээн Зоо Парк-н нэг дотны анд минь намайг шалсаар би нэг эссе бичсэн билээ. Үүнийг сая компютер дотроос олсноо доор сийрүүллээ.

Мөрөөдөл дүүрэн амьдарч, сайн сайхан руу тэмүүлцгээх нь

Багадаа би онгоцны нисгэгч болно гэж боддог байсан юм. Нисгэгч болсон хойноо хайртай хүмүүсээ суулган мандах нарны дор дэлхийг тойрно доо гэж төсөөлдөг байлаа. Ингэж бодох учир нь алтайн уулсыг даван нисэж, усны шувуу нисэн үл хүрэх газраар зочилон, эх дэлхийг өөрийн биеэр нээнэ гэсэн бяцхан мөрөөдөлд оршиж байсан хэрэг. Хэдийгээр өнөөдөр би онгоцны нисгэгч болоогүй ч одоо хэр нь анхны энэ мөрөөдлөө би мартдаггүй юм. Анхны юм бүхэн сайхаан. Анхны мөрөөдөл маань араасаа мянга мянган мөрөөдлийг төрүүлэн, миний зүрхэнд ассан мөнхийн гал болж, сэтгэлд минь нэгэнтээ шингэжээ.

Бага насны минь мөрөөдөл надад тэртээх уулсыг давбал газар үгүй гэсэн бодлын хар тогоог өргөх хүч хайрлаж, нэг л өдөр намайг УБ-н галт тэрэгний өртөөн дээр өөртөө дэлхийг нээхээр зогсоож орхисон юм. Ингэж л би зургаан жилийн өмнө, Колумбус-с хагас мянганы дараагаар, Америк тивийг өөртөө анх нээж билээ. Энэ цагаас хойш би мөрөөдөлдөө хөтлөгдөн олон улсаар аялаж 4-н тивд амьдарчээ. Өнөөдөр би Монгол улсын хөгжлийн төлөө гээд дугаарлаж номерлоод хэлэх үгс, индэр дээр гарч зогсоод айлдах сургаалыг хангалттай цуглуулж амжаагүй байгаа ч, эх орны минь ирээдүй, улсын минь хөгжлийн багана болох анд нөхөддөө өөрийн бодож санаснаа бага ч болов хуваалцая гэж бодсон билээ.
Баян ядууг олон янзаар зааглаж болноо. Өнөөдөр эх орон минь мөнгөөр гачуу, хүмүүс нь хөрөнгөөр ядмаг байгааг та бүхэн надаар хэлүүлтгүй мэдэж байгаа байх. Гэхдээ эдээр тутмаг, баялагаар бага байхыг би хувьдаа туйлын ядууралд хэзээ ч тооцохгүй. Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойгоор би нутаг буцан, энэхүү баярыг тэмдэглэн өнгөрүүлэхэд өөрийн хувийг чадах ядахаараа нэмэрлэсэн юм. Энэ үеэр би гал цогтой, хүсэл мөрөөдөлтэй олон залуустай уулзан танилцаж анд нөхдийн ариун холбоо тогтоосон. Хүсэл мөрөөдлөө, ирээдүйн тэр л хүнийг Монголын хөгжил дэвшилтэй салшгүй холбосон залуусын дунд байхдаа би Монголоороо бахархаж байсан. Тэдний яриа, сайн сайхан руу тэмүүлэх эрч хүчийг мэдэрснээр би Монгол хэзээ ч ядууд тооцогдохгүй гэдгийг ойлгосон юм. Учир нь сэтгэлгээний хоосролыг болоод ирээдүйн сайн сайхан рүү тэмүүлэх мөрөөдөлгүй хоосонг л би ядуурал тооцдогт тэр.
Мэдээж залуус маань олон зүйлийг мөрөөдөж болно. Материаллаг эд зүйлсээр мөрөөдлөө тодорхойлж, мөнгө төгрөгөөр аз жаргалыг хэмждэгт залуус ч олон байдаг байх. Гэхдээ тэд мөнгө бол алдаж бас олж болдог эд гэдгийг хэзээ ч мартаж болохгүй юм шиг. Харин мөрөөдөл бол өөр. Мөрөөдлөөс мөрөөдөл төрөн гарч мөрөөдөлдөө шингэдэг юм. Тиймээс ч туйлын мөрөөдөлөө нэг алдвал дахин олдохгүй уулын уруу өнхрөх чулуу мэт хаашаа яваагаа мэдэхээ болих аюул бий. Мөрөөдлөө хийж буй үйлдлээрээ тордож, ирээдүй рүү зоригтой алхах итгэл найдвараар услахгүй бол хангалуун амьдралд ч мөрөөдлийн цэцэг хагдрах байх шүү. Иймээс ч мөрөөдөлдөө хүрэхийн тулд юу бодож, юуг сэтгэхийг биш, харин яаж бодож, хэрхэн сэтгэхийг сурах шаардлага зайлшгүй гарч байгаа юм. Миний хувьд гэвэл би өөрийн гэсэн мөрөөдөлтэй, тиймдээ ч би өөрийгөө баян хүнд тооцдог.
Хаа газар явахад идэх хоолгүй, хонох газаргүй үе үе тохиолдож л байлаа. Хоёр идэлгүй хоосон хоносон энэ өдрүүдэд халаасандаа мөнгөгүй, ходоодондоо хоолгүй байсан ч эрдэм сурах зорилготой, нутагтаа буцах хүсэлтэй, өөрийн гэсэн мөрөөдөлтэй байсан болохоороо л шантарч би буцаагүй ээ. Энэ үед хүнд мөрөөдөл байвал давахгүй дээ гэсэн давааг даван, чадахгүй дээ гэсэн хүндэрлийг туулж гарах хүч хаанаас ч юм бэ гарч ирдэг юм. Асуудал бэрхшээлийн өндөр ууланд мөрөөдөл маань надад дээш нь татах олс, доороос минь түших тулгуур болж өгч байсан. Эцсийн эцэст амьдралд тулгарах бэрхшээлүүд улсын наадмын даваа шиг тоотой хэдхэн эсвэл үүрэн дээрээ овоорох шоргоолж шиг ч тоо томшгүй олон байж болно. Амьдарлын жим даган явахад чинь бас говийн элсэн ширхэг шиг жижиг хүндэрлээс авахуулаад уулын чинээ бул чулуу зам дээр маань тохиолдож ч магад. Өнөөдрийн Монголын нийгэм гаж үзэгдэл олонтой байж, түүнтэй эвлэрэхгүйгээс болон бухимдах, гуних магадгүй цөхрөх үеүүд ч тохиолдож мэднэ. Ард Аюуш найман эрүүг даван Шахаанд орохоор зэхэхэд ардууд “Та минь даваад л гараад ирдэг шүү дээ” гэж түүнд хэлдэг. Үүн шиг бид хүчирхэг болоод нэгдмэл Монголыг мөрөөдөлдөө тээн, үнэт зүйлсээ сэтгэлдээн хадгалан, сайн сайхан рүү тэмүүлэх хүслээ зөв залж чадвал энэ байтугай бартааг даван, бэрхшээлийг гатлаж хөгжил дэвшил дүүрэн Монголыг Азийн цээжнээ босгох болно. Гагцхүү мөрөөдөлдөө л бат итгэж, үнэт зүйлсээ чандлан сахах хэрэгтэй.
Муу муухайг мөрөөдөж байгаа хүнийг би 4-н тивийн олон орноор хэрэн бадарчилж явахдаа хараахан олж уулзаагүй л байна. Мөрөөдөл болгон сайн сайхан руу тэмүүлж байдаг. Тиймээс учраас ч би хүний сайн сайханд итгэж явдаг. Нөгөө талаас бас сайхан сайхан руу тэмүүлж, аз жаргалыг эрин хайх нь мөрөөдлийг мөрөөдөл болгодог юм шиг надад санагддаг юм. Өнөөдрийн өндөр хөгжилтэй, ардчиллын эх нутаг болох Америк орныг үе үеийн Америк залуусын мөрөөдөлдөө үнэнч байж, тэдний сайн сайхан рүү тэмүүлж чаддаг тэр л зан нь бүтээн босгосон гэж би боддог. Тиймээс үнэхээр хөгжил дэвшлийн оргилд хүрсэн Монгол орон сүндэрлэн босох цаг ирэх аваас тэр нь Монгол залуусын мөрөөдөлд өлгийдүүлэн, тэдний гар, бие сэтгэлээр нь босож ирнэ гэдгийг би мэдэж байна.
Утга учиртай амьдарлаар амьдрах нь хүмүүн бидний хүсэл боловч, тэр л утга учирыг эрж олоход туслах зам харгуй нь хүний өөрийнх нь мөрөөдөл юм. Ганц олдох энэ амьдрал – алтан боломжоо харамсах зүйлгүйгээр мөрөөдөл дүүрэн, сайн сайхан руу тэмүүлж амьдарцгаая. Нэр нь олонд танигдаагүй нэгэн Монголын зохиолчийн үгээр би өөрийн эссе-г өндөрлөхийг хүсэж байна.
“Хэрэв би нисэж чаддаг бол одоо нисмээр байна. Орчлон ертөнцөөр дүүлэн нисэж үзүүртэй модны дээгүүр, үүлтэй тэнгэрийн доогуур хурдалмаар байна. Гүймээр байна би одоо, гүрэлзэж байгаа судсаа задардал, асга хадан дээгүүр харайж энгүй далайн шуурга шиг эрчлэн дайрмаар байна. Гэвч би мөлхөж явна, өвдөг сөгдөн дөрвөн хөллөж байна. Хүсэл зориг мөрөөдөл гуравтаа татагдан хөвөн үүлсийн зүг мөлхөж байна. Гэвч би өндийх ёстой, мөрөөдөлдөө дөрлөж, хүсэлдээ тулгуурлаж өнөөдөр биш юм гэхэд маргааш босох үүрэгтэй.”

Оны онцлох үйлд явдлууд

2007-12-31T10:42:00.000-05:00

Оны онцлох үйл явдлууд:
1. Нью Ингланд-н Чампион, 4-н хүний завиар хүрэл медал хусав.
2. Амьдарлын нэг бухиа гүйлт төгсөж, дипломоо гардан авав.
3. Монголд ирэв.
4. Дүүг бэлдэв.
5. Дэд доктор Ганбатын “Аалзны тор” цуврал бичлэгийг ойлгох хэмжээнд боловсрогдов.
6. Дараачийн шатны бухиа гүйлт эхэлж, амьдрах шалтгаан нэгээр нэмэгдэв.
7. Хэд хэдэн ажилд орж, бүлтэрч суух цаг багасав.
8. Амор-той наймаалцаж авсан хувьцаа өгөөжөө өгч эхлэв.:)

Сүүлийн хэдэн шинэ жилийг хаана тэмдгэлэв би?

2007-2008 оны шилжих мөч: Улаанбаатар, Монгол Улс
2006-2007 оны шилжих мөч: Нью Йорк, АНУ
2005-2006 оны шилжих мөч: Лондон, Их Британи
2004-2005 оны шилжих мөч: Сан Франциско, АНУ
2003-2004 оны шилжих мөч: Форт Портал, Уганда улс
2002-2003 оны шилжих мөч: Викториа, Канад Улс
2001-2002 оны шилжих мөч: Сан Франциско, АНУ

Архидаж буй нярай-нууд

2007-11-25T10:05:00.000-05:00

Уул нь их л амьдарлын наадах цаадахыг харсан бичлэг үйлдюу гээд орж иртэл манай найз сургууль дээр авахуулсан хэдэн зургаа тавьсан байсныг нь хараад элэг хатаж үхэхээ шахав. Ингээд энэ их инээдэм ханиадамыг ганцаар бус та бүхэнтэй бас хуваалцая гэж бодлоо.
Доор тавьсан зурган дээр миний дотны найз Ёохан байгаам. Тэр бид хоёр сүүлийн хэдэн жил андууд явахдаа усан дээр ч, газар дээр ч их ч цагийг өнгөрөөж андын холбоо хөлсөөр бас номоор уягдсан даа. Ухаалаг залуу байгаам.

За энэ бол манай завийнхны нэг хэсэг нь. Түвшингээс бусад нь одоо сургуульдаа байгаа :D Тэд төгсөөгүй мөртлөө миний төгсөлтөн дээр зорьж ирсэн гарууд. Санаснаас өмнөх өдөр нь савж савж, төсөлтөөсөө хоцорхоо шахсан шүү.

Амжилт хүсч байгаа нь:

Одоо саяханы авсан зурган дээр гарууд яаж өвчигнөж байгааг үзүүлье.

Ёоханы хардаа аахахахаха

Энэ гурвийг ээ!

Ted Kundhart бол яаг нярай шиг гарч. Уул нь 100 кг гаруй жинтэй сүүлийн 6 жил завиар хичээллэж байгаа туршлагай нэгэн сэн хэхэ

Муу гаруудыг санах юмдаа. Дараа жил авчирч, Чингисийн шилэнд хийж хонуулдым билүү?

За тэр яахав. Анх бичих гэж орж ирсэн зүйлээ хам хум бичээд хурдан гарсугай. Маргааш хэдийгээр баяр ч гэсэн би ажилтай хүн. :D

"Аливаа муу үйл нь муу үйлд тооцогдохоо болиогүй мөртлөө нүдэнд дасал болж, хэвийн зүйл мэт үзэгдэх болгонд ёс сургхууны уналтын шалтгаан нуугдаж байгаа юм. Муу үйлээр дэг журам тогтооно гэж байдаггүй болохоор хувь хүн, тэрхүү муу үйлд хамтран оролцох замаар орчинтойгоо зохицох гэж оролддлог байна" гэж Ортега Гассет "Түмний түрэлт" номондоо бичсэн байсан.
Ортега Гассет-н энэ үг бол өнөөдрийн Монголын нийгэмд тохирохоор үг гэж би хувьдаа бодож байна. Зөвхөн хөрөнгийн зах зээл дээрээс л харахад 1990-д онд жинхэнэ түйвээсэн "новшнууд" өнөөдөр баяжиж хөлжиж гахай шиг цүдийсэн ч гэсэн тэдэнд хэн ч ямар ч бурууг тохохгүй байгаа бөгөөд тэдний хийсэн "хууль бус"/муу үйл явдал нь 1990-д онд хэвийн үзэгдэл болж хувирсан байсан. "Новшнууд" үүгээрээ дэг журам тогтоож чадаагүй ч, нийгэмтэйгээ "зохицож" чадахгүй хэсэг нь тэднийг даган муу үйлд хамтран оролфох замаар бусдыгаа болон эх орноо тоносон билээ.
Хулгайчид холбоо сүлбээ сайтай байсан нь тэднийг Монголын Хуулиас хамгаалах бамбай болж, улсын байцаагч нар яаж ч чадахгүй сөхөрдөг байлаа. Өнөөдөр "новш"-ууд цадаагүй л байна. Тэдний араас "новшийн" арми даган бэлтгэгдэж байгаа гэхээр аймаар ч юм шиг. Үнэндээ бид айх ёстой л доо.

Өнөөдөр нэг зохиол уншиж суухад зохиолч ийнхүү бичжээ:
"Ариун огторгуйд ариун юм байх нь гайхамшигтай бишээ. Үүнд гавьяа байхгүй харин бузар булайн дунд ариун байна гэдэг юутай гайхамшиг вэ? Хүний хүү тэр гайхамшигийн төлөө амьдрах ёстой биш үү!" Үүгээр өнөөдрийг төгсгөе дөө.

Амжилт анд минь,
Конфи.

Нарыг гараараа хааж чадахгүй

2007-11-17T01:14:00.000-05:00

Монголын амьдрал буцалсаар.
Хэлгүй дүлий нь ч, хэлтэй амтай нь ч дээгүүр доогуур гүйлдсээр. Уганда-д бол мататү гэж нэрлэх бидний мэдэх микре гээч нийтийн тээврийн хэрэгсэл энд тэндгүй сүлжилдсээр. Микре-д сууж явахад хаана хэзээ ямар тэрэгтэй үнсэлцэж согсох бол гэхээс дотроос өөрийн эрхгүй инээд хүрэх шиг. Гэвч энд бас онхолдон бэртэх аюул буй учир бага зэрэг айдас хүрэх шиг.
Би Америкт эсвэл Англи амьдарч байсан бол ингэтлээ амьдарлыг шохоорхож амьдрах байсан болов уу гэж хааяа боддог юм. Та нар боддоо, Африкийн хэдэн орноос бусад дэлхийн ямар ч улсад нийтийн тээврийн хэрэгслийнх нь хаалга салж унахгүй дээ аан? Тиймээ, Монголын амьдрал өдөр болгон надад “amusement” бэлгэлсээр, тэрэнд нь би бараг согтож байгаам бишүү?
Аргентинд нэг хэсэг манан, утаа хоёр нэгдээд нээх сайхан хортой манан үүсгэж байсан гэж дуулж байсан. Одоо ч мэдээж байхгүй болсон л доо. Харин энэ байгалийн сонин үзэгдлийг үзэж чадаагүй нь Аргентин явах ч хэрэггүй, харин зүгээр орцноосоо гарахад л болоо. Өглөөд орцноосоо гарахад дотор гашуурч, хоолой хорсоно доо хөөрхий. 500 метрыг газар байтугай 100 метр харахад хэцүү болж байгаам. Заримдаа ажил дээрээ цонхоо онгойлговол тэгээд л бараг л муужирч унана шүү дээ. Би гэж амьтан заримдаа өөрийнхөө ширээнээс угаартцан нулимс дуслуулах нь дөхөөд порчикоо хааж байгаам бишүү. Америкт бол яг тэгж харагдаач.

Хуулиар хориглоогүй бүхнийг...
Хуулиар хориглоогүй бүхнийг хийж болно гэсэн хууль ардчилсан нийгэмтэй оронд үйлчилдэг. Монголыг би ардчилсан нийгэмтэй болохоор Монголд хориглоогүй бүхний хийж болно гэж боддог байв. Гэвч энэ бодол маань төдөлгүй өөрчлөгдсөн юмдаа.
Манайх гэж нэг компани нэрээ зохиогоод, үүнийгээ улсад бүртгүүлж авахаар очивоо. Гэтэл өөдөөс, “энэ хэтэрхий ерөнхий нэр байна, санхүүгийн зохицуулах хорооноос асуугаад болно гэвэл яахав өгнө” гэдэг байгаа. Ядаж байхад МАХН-ы хурал болсон тул байгууллагын дарга нар 7 хоног ажил дээрээ харагдаагүй тул 3 хоногт авдаг гэж хошгоруулаад байсан нэр маань 2 долоо хоног болж байж хариу нь гардаг байгаа. Гэхдээ мэдээж “ийм нэр өгч болохгүй” гэсэн хариу гарав. Яах ийв гэсээр давхиж очтол “СЗХ-с ийм нэр өгч болохгүй гэсэн санамж ирсэн” гэхээр нь СЗХ-нд нь давхиж очин уг санамжийг өөрийн биеэр үйлдсэн ноён Г-тэй уулзлаа. Г өгүүлрүүн “Энэ нэрийг өгч болохгүй гэсэн хууль байхгүй. Гэхдээ та нарт энэ нэрийг битгий аваарай гэж зөвлөмөөр байна” гэж хэлэх нь тэр. Хммм, уул нь Г хуульч хүн, хуулиар хориглоогүй бүхнийг хийж болно гэдгээ мэдэхгүй “шааж” явах юмдаа. Энийг сонсоод захирал маань ноён Г-тэй удаан яривал барьцалдаж авч магадгүй гэж эмээгээд тэндээс түргэхэн шиг гарсан гэжуга. Энийг нь сонсоод миний бие хичнээн инээснийг та бүхэн тааж баршгүй.

Африкт амьдармааргүй ...
Би өмнө нь Африкт амьдармааргүй байна гэж хэлж байсан. Монголыг Африк болж өөрчлөгдөхийг хармааргүй байна гэж байсан. Гэвч өнөөдрийн Монголд, Монголыг Африк болон өөрчлөгдөж байгааг хоёр нүдээрээ харан сууна. Хүний нүдэн дээр дээрэмдэж, бусдын өмнө дээр хулгайлж, улаан цайн цөлмөж байгааг би мэдсээр байж, тэд нарыг харж сууна. Тоглоомын онолын дүрмээр бол тэр тэгэх ёсгүйдээ, харин ард нь ийм хэрэг нь илэрч болзошгүй тул энэ алхамыг авсын болов уу чигшиг хачин аймаар таамаглал дэвшүүлээд л гайхаж сууна. Ай, тэдний хийж буй үйлдэл бүхнийг базаж аваад нэг онолын хүрээнд авч үзэх юмсан. Болох эсэхийг нь ч сайн мэдэхгүй л байна.

Тэвчээр суух хэрэгтэй болжээ ...
Юуг ч зөв баривал зэвсэг болдог юм гэж нэг буянтай буурал хэлжээ. (нөгөө Empire-г бичдэг гар байхаа) Яг одоо миний барьж болох ганц зэвсэг маань цаг хугацаа байгаа юм. Энэ зэвсгээ өдрөөс өдөрт, цагаас цагт зөв ашиглаж, өөрийн хүсэл мөрөөдөлдөө залж чадвал ирээдүйд юу болохыг буянтай ах минь ч хэлж мэдэхгүй. Харин тэр цаг болтол тэсэх л хэрэгтэй гэж нэг найз минь уржигдар уулзахад хэлж байсаныг саналаа. Үнэнийг хэлэхэд тэсэх гэдгийг би сураагүй биш сурсан, гэхдээ хамаг бие хөндүүрлэж, үе мөч салж унах гээд байхад нь л завин дээрээ л тэсэж сурсан. Завьнаас буугаад амьдрал дээр тэснэ гэдэг илүү хэцүү ажээ.
Одоо бол угаартуулж алах гээд байхад нь л утаан дунд инээвхийлэн сууж, дайрч алах гээд байхад нь л үсэрч бултаж зугатааж, тэрбум тэрбумаар нь гулгуулчихаад өөдөөс loser мэт харц чулуудаж байхад нь өөдөөс нь loser харцаар хариулж, улаан хацартангуудын бүдүүлэг занг нь шанаагаар биш уучлалаар өршөөж чадах тэр тэвчээр суух хэрэгтэй болжээ.

Нарыг гараараа хааж чадахгүй
Би бурханд итгэдэггүй ч гэсэн, би диваажин байдаг гэж боддоггүй ч гэсэн, шударга үнэн ялж чадна гэдэгт итгэдэг. Энэ дэлхий дээр нарыг, сайн сайхны илэрхийлэл болсон тэр симболыг, ганц хүн эсвэл хэсэг бүлэг хүн гараараа хааж чадахгүй гэдэгт бас итгэдэг. Гэхдээ энэ явдал нийгэм маань өөрөө сайн сайхан рүү тэмүүлж байвал л боломжтой шүү дээ. Сэтгэлийн угт асах итгэлийн гал нь унтарч, сайн сайхан руу тэмүүлэх эрмэлзэл арилах аваас “новшнууд” заавал нарыг гараараа хаах хэрэггүй болох бизээ. Учир нь тэр үед хэт харанхуй байх учир нар харагдахгүй л байх биз. Энэ явдлаас өөрийгөө, гэр бүлээ, үр хүүхдээ аврая гэсэн нь одоо л зогсолтгүй хөдөлмөрлөх цаг болсон доо. Тиймээ, “новшнууд” нарыг гараараа хааж чадахгүй.

Бодролууд хөвөрхүй...

2007-10-28T04:29:00.000-04:00

Өглөөний наран уулын цаанаас мандаж үеэр өгсүүр шатаар би гүйж явна. Зайсан толгой руу ийнхүү өгсөхдөө уйтгар гуниг болгоноо хөлийн мөртэйгөө цуг гишгүүр бүр дээр үлдээн орхиж, урагшаа зөвхөн урагшаа л гүйх урам зоригоор зүрх сэтгэлээ цэнэгдлэнэ. Мөрөөдөлдөө үнэнч байхад надад цэнэг хэрэгтэй, сэтгэлээ цэнэглэхэд надад итгэл хэрэгтэй. Энэ итгэлийг хүнээс сонсож биш, зөвхөн мэдрэхүйгээр л дамжин ойлгох буй за.
***

Зайсанг толгой дээрээс Улаанбаатар хот утаан дундаа униартан харагдаж, миний толгойд “одоо ийм байгаа нь юм чинь өвөл хаана очиж амьсгалана даа” гэсэн бодол төрөн, үүнээс үүсэх айдас өөрийн эрхгүй хоолой руу огшин гарах үеэр энэ бодлоо хүчээр шүлтэйгээ залгин, хурдаа нэмсхийгээд шатаар уруудан гүйлээ. Элдвийн зүйл бодож, хавийн юм эргэцүүлээд байвал хамаг РАМ дүүрэхээс гадна ХАРД ДИСК-ны багтаамж хүрэхээ болих тул өмнө минь байгаа үүрэг хариуцлагаа ухамсартайхан шиг мэдрээд, мөрөөрөө явюу гэсэн ганц шийдэлд хүрсэн нь ийнхүү хэрэгжиж эхэлж байгаа ажгуу.
***

Ажил цаг эхлэхээс өмнө голын эрэг даган Лондон Айя, Биг Бенийний хажуугаар гүйхэд ямар олон залуус тэр хавиар бэлтгэл хийн гүйж харагддаг билээ. Гэтэл Зайсангийн тийшээ хагас цаг гүйхэд зөрж өнгөрөх нэг нь дандаа өвөө эмээ нар байх бөгөөд нэг л эрч хүч муутайхан шиг дүнгэр дүнгэр алхасхийгээд зөрөх юм. Эрчтэй хүчтэй, чадалтай омогтой залуус нь бүгд л фитнесст бэлтгэл хийдэг болж орхисон юм байхдаа.
***

Фальетон

2007-10-21T23:19:00.001-04:00

Саяхан УБ хотын орчимд Туул голд олон загас үхсэн явдал болсон билээ. Энэ явдлыг Засгийн газраас томилогдсон шинжээчид шинжилж судлаад “Эдгээр загаснууд, өөрсдийн болгоомжгүйгээс химийн хортой бодистой ус уусан байна”гэсэн дүгнэлтийг өгчээ. Үнэхээр эдгээр хохирсон загаснуудад задлан шинжилгээ хийхэд хортой ус уугаагүй бол амьд байх байсан гэж шинжлэх ухааны нотлошгүй баримттай гарчээ.

Олон загаснуудыг хордуулсан химийн хортой бодис хаанаас орж ирсэн байж болохыг шинжээчидийг ахалж явсан Б. Бүлтэрдэгдоржоос лавлахад “Манай багийнхан уг явдлыг үзээд Саудын Арабаас террорист загас орж ирж Туул голын усанд сэлж явахдаа өөрт байсан хортой бодисийг тухайн голын усанд цацсанаар уг явдал эхэлсэн байж болзошгүй” гэж хэллээ.

Үнэхээр манай Туул гол Саудын Арабын “Махмар Шахмар” гээч нуураас эх авдаг бөгөөд энэ нуур нь Осама Бин Ладен ахын төрсөн нутаг юм байна. Тийм ч учраас Махмар Шахмараас нааш олон террорист загаснууд сэлэн ирсэн байж болзошгүй аж. Махмар Шахмарын нутгаас олон алдартай террористууд мэндлэн гарсан нь шинжээчдийн багийг ийм дүгнэлтэнд хүргэхэд нөлөөлжээ. Цаашид Махмар Шахмараас сэлж орж ирж байгаа загаснуудад тавих хяналтыг чангадгахыг ерөнхийлөгч Хилийн цэргийнхэнд таатгасан байна.

Одоогийн байдлаар Туул голын усанд хор цацсан байж болзошгүй загасыг Монгол орон даяар мөрдөн мөшгих компанит ажилыг Онцгой Байдлын Албанаас удахгүй өрнүүлэх гэж байгаа аж. Террорист загасны шинж тэмдэг нь гэвэл “усанд сайн сэлдэг, усанд харах чадвартай, өдрийн 3-н удаа мөргөл хийдэг байж болзошгүй, урт сахалтай, тэмээ унахдаа гарамгай” явдлууд юм байна. Та ийм шинжийн загастай тааралдвал Онцгой Байдлын 976-11-зуун тав эсвэл Тагнуулын 976-11-TAGNUUL зэрэг утас руу залгаж мэдээлэл өгөх болжтой бөгөөд аль болох ийм загаснуудын эргэлдэж байгаа газраас холхон загасчилахыг шинжилгээний багийнхан сануулж байна.

Morituri te salutamus

2007-10-19T08:19:00.000-04:00

Амьдарлын шуурганд зад ниргүүлэв. Анхны цалин буугаад оройдоо дуусах шахав. Ирэх хоёр долоо хоногт үдийн цайгаараа Зочин буузны үүд сахих нь даанч тодорхой болжээ. Амьдрал ч зочин буузнаас ч амттай байна шүү. Амьдарлаас ингэж их цусалж яваад пологтох вий дээ. :D

Бүргэд

2007-10-12T22:42:00.000-04:00

Олон мянган жилээр, магадгүй олон зуун мянган жилээр хөх тэнгэрээс, тэртээх өндөр дээрээс хүн төрөлхтөний хөгжилийг харсаар ирсэн амьтан бол бүргэд юм. Бүргэдийн үүр нь өргөн хавцалын цуурхай, хадан цохионы орой, эсвэл хүн төрөлхтөн хэзээ ч очиж үзэж чадахааргүй тэр өндөрт өргөгдсөн нэгэн газар байдаг биз. Хэрвээ хүн болгон очиж, дуртай нэгэн нь авиран гарч үүрэн дахь амар амгалан байдлыг нь алдагдуулвал бүргэд яах байсан бол?

Би Канадын Индианчуудтай завиар аялаж байхдаа анх цагаан толгойтой бүргэдтэй дайралдаж билээ. Хэдийгээр намайг хэн гэдгийг, гүн харанхуй ой дундуур урсах гол дээр юу хийж байгааг тэрээр мэдэхгүй ч дээгүүр минь эргэлдэн нисэж байсан юм. Индианчуудын үгээр бол бидэнд аян замд сайн явахын ерөөл дэвшүүлж байсан бололтой. Үнэндээ би тэр үед бүргэдийг хэлийг мэддэгүй байлаа.

Индианчууд бол гайхалтай хүмүүс гэж би боддог. Хэдийгээр өнгөрсөн болоод эдүгэгийн эдийн засгийн хандлагийг мэдрэн, мөнгөний хэлээр ойлголцож топ аравт тооцогдох корпораци байгуулж аль эсвэл тооны хэлийг сурч, байгалийн шинжлэх ухааны хуулийг судлан үүн дээрээ үндэслэн нээлт хийж байгаагүй ч, тэд өөрсдийн амьдарч буй орчин тойрноо хэнээс ч илүү ойлгон, төрөхөд нь гараа дэлгэж, хүлээн авсан эх дэлхийн хэлээр ярьж чаддаг ард түмэн юм. Тиймээс ч тэр үед бүргэдийн юу гэж хэлэх гээд байгааг мэдэж байсан байх. Хэдэн мянган жил ой ширэнгэд амьдрахдаа эр зоригоороо шалгаран гарч, шулуун шударга болсон тэдний зан нь бүргэд гээч энэ тэнгэрлэг амьтантай ойр байсан болоод тэд бүргэдийн хэлийг илүү ойлгодог болсон ч байж магадгүй.

Бүргэд бол өөрийн гэсэн зарчимтай, сонгосон л бол түүнээсээ хэзээ ч буцахааргүй ааш араншинтэй амьтан гэж надад санагддаг. Харин хун шувуу бол өөр. Хос хунгийн дууль дээр гардаг шиг хун шувуудыг би хосоороо нисцгээдэг шиг төсөөлдөг юм. Гэвч бүргэд болгон ганцаараа нисдэг билээ. Ганцаараа нисэж ч байсан, ганцаараа ниссээр ч төгсөнө. Энэ бол байгалийн хууль гэхээсээ илүү өөрийнх нь сонгосон зам ч байж болох юм. Аль эсвэл хоёроороо ижилдэн нисвэл хун шувуу шиг сул дорой болно гэж, хоёулаа болчихвол түүний эрх дураараа дүүлэн нисэх боломж нь боогдно гэж айхдаа л ганцаараа нисдэг юм болов уу. Тиймээ бүргэд дандаа ганцаараа л нисдэг. Ганцаараа ч ниснэ.

Бүргэдийн агаарт шумбан нисэж байхыг нь харахад далавч заяагаагүй төрсөн хэдэн тэрбум амьтдыг шоолон инээж байгаа юм шиг надад санагддаг. Ингэж нисэхдээ тэр дэндүү эрх чөлөөтэй харагдаж, миний атаа хорслыг яаж их дэврэгдэг гээ. Гэхдээ заримдаа тэртээ өндөрт эргэлдэн нисэхийг нь хараад, хойморт аагтай шаргал цай ойчиж суугаа нас өндөртэй аав минь сэтгэлд минь буудаг юм. Өндөр дээрээс бүхнийг тольдохдоо ядууг нь ядуу гэхгүй, баяныг нь баян гэж ялгалгүй нэг жинлүүр дээр хардаг нь надад аавыг минь санагдуулж орхидогоо.

“Чи яагаад өөрт тохиолдсон бэрхшээл зовлонгоо хуваалцаж, сэтгэлээ нээдэггүй юм” гэсэн асуулттай би нижгээд удаа тулгарч явлаа. Хэрвээ би бэрхшээлтэй учрах болгонд бусдад ярин тусламж эрж, асуудалд үүсэх тоолонд хүмүүст илчилж сэтгэлээ онгойлгоод байвал би чинь “хэн ч биш” болно шүү дээ.
Бүргэд ч гэсэн өөрийн шаналал зовлон болгоныг бусдад дэлгэдэггүй юм. Хахир өвлийн хүйтэнд даарлаа гэж гангинаж, дулаацлаа гэж баярладаггүй юм. Хөлдөж үхэх дээрээ тулвал өндөр дээрээс тэр чигээрээ унаж үхдэг юм. Хөгширөхийн эцэст хоол олж чадахааа болихдоо тэр үүрэндээ гонгоноод суудаггүй юм. Хоолоо хайсаар тэнгэртээ л насан эцэслэдэг юм. Энэ нь л бүргэдийг бүргэд болгож бусдаас ялгаруулж байдаг.
Одоо бодохнээ бүргэдийн үүрэн дээр хүн болгон очиж, дуртай нэгэн нь авиран гарч үүрэн дэхь амар амгалан байдлыг нь алдагдуулаад байвал энэ бүхнээс холдохын тулд бүргэд тэнгэртээ дүүлэн нисэж, эцсийн хүчээ дуустэл эрх чөлөөгөө тэнгэртээ эдлэх байсан байхаа.
Энэ сэтгэлийн тэнхээтэйг нь харуулах шинж чанар бүргэдэд байгаагүй бол магадгүй бүргэдийг би үзэн ядах ч байсымуу хэн мэдлээ. Тиймээ, эрх чөлөө, эр бярын бэлэг тэмдэг болсон энэ амьтанд би дурлаж орхижээ.

2003 онд Канадын Ванкуварт 330км-г Индианчуудтай хамт завиар туулахдаа авахуулсан зураг. 6-н завьны 60-д хүн явахад би олон улсын завинд нь сууж явсан билээ.

I am being poor I have only my dreams to keep alive.

2007-10-09T20:05:00.000-04:00

"I am being poor I have only my dreams to keep alive." гээч энэ өгүүлэлийг би 6-р сарын 14-нд бичиж байсан юм байна. Яагаад ч юм бэ өнөөдөр энэхүү өгүүлэл дээр гарах багшаасаа эмайл аваад түүнийг дахин дурсан энэхүү бичлэгийг та бүхэн тавихаар шийдлээ.

"I am being poor I have only my dreams to keep alive"
Бүрхэг тэнгэр дээр бүүдийж, хүйтэн салхи гадаа үлээж байгаа хэдий ч миний сэтгэл дотор тайвширч, оюун бодол төвлөрсөн үнэхээр тааламжтай сайхан өдөр байна. Инээснийг асуу, уйлсныг бүү асуу гэдэг. Иймээс та бүхэнтэй өөрийн аз жаргалыг хуваалцахаар шийдэв. Өнөөдөрийн сэтгэлийн баясалд автан, мөрөөдлийн далайд умбаж байгааг өчигдөргүйгээр тайлбарлах хэцүү тул өчигдөр юу болж өнгөрснийг энд цухас бас дурьдюу.

Миний хүндэтгэж явдаг хүмүүсийн дотор Антрапологийн нэг багш маань байдаг юм. Тэрээр бидний сайн мэдэх Халтар Царайтын эх нутал болох Венесуэлийн иргэн бөгөөд ээж нь Америк тул Америкийн бас давхар иргэншилтэй. Аав нь харин Франц тул Францийн бас иргэншил байдаг. Би багштайгаа эхний күрсээ төгсөөд л нум сум хийх төсөл дээр хамт ажиллаж эхэлсэн. Монгол маркийн нум сум хийх төлөвлөгөөгөө үргэжлүүлэн энэ зун бид хоёр дахиад л ажиллаж байна. Өдөр болгон түүний гэрт очин нум сумныхаа модыг янзалж, бусад жижиг сажиг зүйлсийг цэгцэлнэ. Түүний гэр гэж тэр чигээрээ музей. Бараг 150-д нумтай, түүнээс бараг 2 дахин их сумны цуглуулгатай. Дээр нь нэмээд индиан омгийн түмэн маск, хэрэглүүр гээд ханаар дүүрэн үзмэртэй. Багш маань өөрөө болохоор ан агнаж, ангийн махны тусгай зоорьтой. Тэр хүртэх дарсаа ч хүртэл өөрөө нэрнэ, уух пивоо ч бас өөрөө исгэнэ. Тэднийх байх таваг, аяга сэрээ болон хоолны хутгуур бүгд гараар хийсэн модон эдлэлүүд. Сууж байгаа сандал, гэрт байгаа ширээ нь бүгд түүний бүтээл.
Өчигдөр би түүний гэрт очин хийж авчирсан сандвичээ хувааж, түүний дарсан дарсаар даруулж идэв. Ингээд хоёул нэг нэг нум авч, тус тусын 6-н сумтай саадагаа агсан гарч, гадаа байдаг бай руу хэдэн сум нүүлгэхээр зэхлээ. Хорин хэдэн метрийн цаанаа байгаа теннисний бөмбөгийг түүний зургаан сумны аль нэг зоолттой онож орхино. Миний харваж байгаа сумнууд бол сураггүй шүү. Хамгийн ойрхондоо 5-н санж сөрж, өлгөөстэй бөмбөгний гадуур нь харвах тул хэн нэг нь хажуунаас харвал миний туршлагагүйг сумны минь бууж байгаа байнаас хараад л мэдэх вий.
Хагас цаг хэрүй харваж бэлтгэл хийчихээд нум сум хийх ажилдаа дахин шаргуу орлоо. Манай багш маань ч нум сум гэхээр бараг зүрх нь цохилж судас нь гүрийж иртлээ сонирхдог нэгэн. Ийм ч учраас хорвоогийн тоос хөдөлгөх хүн бүр өөрсдийн хийж буй ажилдаа түүн шиг сэтгэл зүрхээ зориулж байвал хичнээн сайхан байх вэ гэж би хааяа боддог юм.
Цаг ч гэрлийн хурдаар өнгөрч оройн хоолны цаг болох үед хоёул хоол хийхийн оронд пиво эсгэхээр бэлдэж эхэллээ. Пиво нэрэх процес нь тийм ч хэцүү биш л дээ. Хоёр цагт багтааж бүтэн 5 галлон пиво бэлдэж орхино. Хамгийн гол нь бэлдсэн бэлдмэл маань хорин хоног исэж байж л жинхэнэ сайж пиво болно доо. Дэлхийн өнцөг булан бүрийн мянга мянган төрлийн пиво амсаж байсан боловч түүний нэрсэн Russian Emperial гэдгийг би шилдэгийг шилдэгт тооцодог л доо. Russian Emperial бол 12-с их градустай пиво. Ганц шилийг уухад л дотор халууцаад эхлэдэг шүү. Ингээд бид хоёр пиво-ны найрлагыг бүгдийг нь хийж бэлдчихээд оройн хоолонд бугын зөөлөн мах шарж зооглов. Махтай хольсон амтлагч, гал дээр шарсан хугацаа нь яг таарч бугын махны амт ч ёстой “жаргал гээч нь энүү дээ” гэмээр сэтгэгдэл төрүүлж байв. Бүтэн өдөржин хамт байсан тул бид хоёр туулж өнгөрүүлсэн амьдарлаа ярин өөрийн үзэл бодлоо улс төр, амьдрах ухаан гээд л бүх төрлөөрр илэрхийлж нэг нэгэндээ нөгөөхөө нээн таних боломж олгож байв. Түүний нэрсэн дарс гал дээр тос нэмэн, бидний яриаг улам сонирхолтой болгон идэвхижүүлнэ.
Түүнээс сурсан нэг зүйл гэвэл “юу ч байсан хамаагүй, хэр мөнгө олох нь ч бас хамаагүй өөрийнхөө дуртай ажилыг хийж, өөрийнхөө мөрөөдлийн төлөө зүтгэ” гэсэн амьдарлын философи юм.

Доорх зурган дээр түүнтай хамт хийсэн нумаараа харваж байгаа нь.

First work day

2007-10-03T04:06:00.000-04:00

"We don't do it for the glory. We don't do it for the recognition...
We do it because it needs to be done. Because if we don't, no one else will.
And we do it even if no one knows what we've done.
Even if no one knows we exist. Even if no one remembers we ever existed."
Kara Comics

Өнөөдөр хүсэн хүлээсэн ажилдаа инээд алдаад л орлоо. Хажуугаар нь бас нэг ажил хийж байгаа бөгөөд өнөөдөр ордог ажил бол миний үндсэн ажил юм. Хэдийгээр эндэхээс хоёр нугалах цалинтай ажилд өөр нэгэн байгууллага намайг авая гэсэн боловч зорилгоо нэгэнт тодорхойлсон тул энэ ажилаа сэтгэл хоёрдолгүйгээр сонголоо.
Ажлын эхний өдөр гэхэд бүтээмж бага байв. Учир нь гадуур оффистоо тавих компютер зэрэг үзэж явсаар байгаад таарлаа. Дараагийн даваа гариг гэхэд бүх зүйл бэлэн болох ба тэр үед ичиж зоволгүйгээр жинхэнэ ташуур өгөөд орох байх даа. Энэ хүртэл би тэсэж чадсан юм чинь, тэр хүртэл тэсэх бол асуудалгүй буй за. Харин энэ төсөл босч иртэл 2 жил далайн ёроолд хэвтэх халимны бааснаас доор байх байхдаа хөөрхий. Яахав feel the warmth of whale shit on bottom of the food chain!
Амжилт!

Математикч андуудад зориулав.

2007-10-01T11:07:00.000-04:00

Тэнэг бачка хаха

Дээрх зургийг http://xkcd.com/237/ авсан болно.

Дээрх зургийг http://xkcd.com/55/ -с авсан болно.

Дээрх зургийг http://xkcd.com/162/ -с авсан болно.

Дараах зургийг Graph theory үзсэн бол бүр их ойлгоно байх:
http://xkcd.com/230/
Физикийн бодлого, бодох гээд оролдоорой. Лайтай бодлого шүү.
http://xkcd.com/135/
Scientist байх яасан хэцүү юм бэ?
http://xkcd.com/242/

Strength training: Day 1

2007-10-01T00:43:00.000-04:00

Training officially starts today.
To know thyself, one has to deal with one's own "E". I tried to eliminate it from the equation, but I got destroyed once. Then I attempted to ignore it, but I wore out before I knew it happened. So I concluded the way to deal with "E" is understanding it by observing myself and then taking control over it. Once in control, the mind can direct and use it for its own advantage.

However difficult it may seem, only way is to push through.

Дурлал минь

2007-09-27T10:56:00.000-04:00

Өнөөдөр миний дотор хоосон оргиод, цээжинд дотороос хүсэл хясал огшин хоолой дээр тээглэж орхисон нэг л хачин өдөр болж өнгөрлөө. Үнэнийг хэлэхэд надад өнөөдөр дутагдаж гачигдаад гай болж, өлсөж ядраад там болсон явдал огт үгүй билээ. Гэвч хоолой дээр зангирсан энэ угшил надаас юуг нэхээд байгааг би яг таг мэдэж байна. Дурлалт залуу эсвэл хайртаа бүсгүйгээсээ хүн хэдэн мянган бээрийн хол байхад юу мэдэрдэг тэр л мэдрэмж, эргэн нийлэх гэсэн тэр л хүсэл миний дотор тэсэхээ байгаад гадагшлахыг завдаж байгаа нь энэ юм гэдгийг би сэтгэл зүрхээрээ мэдэрч байна.
Хорин хэдэн жилийг хорвоо дээр өнгөрөөхдөө би дурлаж явснаа нуух юун. Их сургуульд ороод анх танилцаж байсан түүнтэй би долоо хоногийн 6-н өдөр, өдөрт дор хаяж 3-н цаг хамт байсаар их сургуулийн 3-н жилийг ардаа орхижээ. Тэр минь байсан учраас их сургуульд сурах хугацаандаа ганцаардах, гуниглах гэсэн ойлголт надад бараг үгүй байсан билээ. Нутаг усаа санаж, гэр орноо үгүйлэх тэр мөчид би түүн дээр л очиж сэтгэлээ сэргээдэг байсан юм.
Би түүнтэй байхдаа заримдаа өөрийгөө хаана байгаагаа мартдаг байлаа. Өглөөний нар мандаж амжаагүй байхад тэртээх уулсыг ширтэнгээ түүнийг би илбэн, хоёулаа хамт байгаадаа ямар их баярладаг байсан гээ. Уулын цаанаас аажимаар мандах нарыг бид хоёр хичнээн ч удаа хамтдаа харав даа. Өглөөний нарны бүлээн туяанд шарагдан байхдаа би заримдаа ертөнцөөс тэр чигээрээ тасарчихаад, би яах гэж амьдардаг, яах гэж төрсөн гэдгээ хүртэл мартчихдаг байсныг одоо бодоход тун ховор тохиолдох мөчүүд юм шиг санагдах юм.
Намайг хэн бэ гэдгийг тэр надад мэдүүлж өгсөн. Анх түүнтэй би учирхад өөрийгөө хэн гэдгээ, миний тэсвэр хатуужил хаана очиж зогсохоо, би ер нь юу хүсээд байгаагаа ойлгож амжаагүй сэтгэлийн хөөрөлтэй жаал байваа. Харин тэсвэр тэвчээр гэдэг нь эрдэм ном шиг сурдаг зүйл болохыг, хүний гоо үзэсгэлэн гаднаа биш дотроо оршидогийг, зорилготой хүн нь хүссэн зүйлийнхээ төлөө амь тавин тэмцдэгийг тэр надад зааж өгсөн юм. Түүнтэй өнгөрүүлсэн мөч бүхэн надад зовлон гатлах урам хайрлаж, түүнтэй учирсандаа би хорвоогийн бүхий л бэрхшээлийг даван гарах итгэл найдвартай болж үлдсэн билээ.
Гурван жил гэдэг бага сонсогдовч, тэр бид хоёрын харилцааг бодохоор үнэндээ маш удаан хугацаа байсан юм. Хэдийгээр тэр надад нэг ч үг хэлэх чадваргүй байсан боловч би түүнийг үг үсэг хэлүүлэлгүйгээр ойлгож чадах болтлоо дотносон байсанаа одоо танд нуулгүй хэлье. Энэ хугацаанд би түүнийг гандсан үед нь хэрхэн тордон, яаж арчилж авч явахыг хэнээр ч хэлүүлэлгүй сурсан байлаа. Харин миний сэтгэл гэгэлзэж, оюун бодол минь булингартан байхад тэр л намайг баярлуулан хөгжөөж, мууг сайнаас нь ялгах ухаан хайрлаж байсан.
Тиймээ, би завиндаа дурласан байсан юм. Ямарай ч энэ дурлал бол миний амьдралдаа учирсан анхных нь байсан бөгөөд магадгүй сүүлийнх нь ч байж магадгүй. Аль нь ч байсан түүнтэй өнгөрүүлсэн мөч бүхнийг би сэтгэл зүрхэндээ нандигнан хадгалах болно. Азийн цээжинд хөлөө олохын цагт би чамдаа эргэн очиод тэнгэрийн хаяаг бараадан хамтдаа сэлүүрдэж, зөвхөн хоёулахнаа байх тэр л мөчийг дахин амсана гэдэгтээ би итгэлтэй байна.

Мэдээлэл

2007-09-26T21:47:00.000-04:00

Саяхан дэлхийд хамгийн том тооцогдож болшгүй нэгэн алтны ордыг BHP Billiton нээсэн юм шиг байна. Хэрэв энэ орд үнэхээр Австралиас олдсон бол удахгүй Монгол моодноос гарахнээ. За тэгээд өчигдөр буюу 9-н сарын 26-нд BHP Billiton өөрийн жилийн тайлангаа интернет-д тависныг авч уншлаа. Унших хүсэлтэй нь доорх хаягнаас татаж аваарай.

Annual Report BHP Billiton Ltd.

Сингапур хоёрдахь удаагаа бизнес хийхэд хамгийн тааламжтай улсаар шалгарчээ. Харин зүүн Европын орнууд энэ тал дээр шинэчилэл хийснээрээ толгой цохиж явна. Монгол маань энэ жагсаалтанд 52-т орсон байх бөгөөд татварын тал дээр нааштай реформ хийсэн гэж бичигджээ. Гэвч Монголчууд бид үүнээс гадна олон тал дээр жишээ нь гэрээ хэрэгжүүлэх, кредит авахад хялбар болгох гэх мэт тал дээр реформ дутагдалтай гэдгийг мэдэж байгаа шүү дээ. За тэгээд цааш нь уншихаар бол доорх хаягаар орж авсугай.

Doing Businees Site

New fiscal system, new trade system and the new Company law 1994 оны 1-р сараас анхлан хэрэгжиж эхэлснээс хойш Хятад цөм авч байгааг хажуу бөөрөнд нь хэвтэж байгаа бид мэдэж байгаа билээ. Тэгвэл саяханы subprime mortgage-s үүдэн үүссэн хямрал нь хэрхэн Хятадад нөлөөлөх бол хэмээн бодож байгаа хүн цөөнгүй байх. Тэгвэл доорх илтгэлийг уншвал энэ талаар бага ч гэсэн мэдээлэл өгөх болов уу.
China Quarterly Update
Америкт учирсан энэ хямрал нь Европыг тойрч гарахгүй гэдгийг доорх артикль өгүүлжээ. Confidence dent in Europe Мэдээж даяаршиж буй өнөө нийгэмд юу гэж зүгээр өнгөрөхөв дээ хөөрхий. Шанхайд хавар болсон хямрал нь Нью Ёорк-д дууны хурднаас хурдан хүрч байсныг одоо болтол мартаагүй байлгүй дээ.

Liar's Poker

2007-09-23T10:28:00.000-04:00

Өчигдөр Digital Fortress-g уншиж эхэлж оройны хоолноос өмнө дууссан тул Liar's Poker гээч Валлстрийт-д ажиллаж байсан хүний бичсэн номыг эхэлсэн бөлгөө. Ингээд сая уншиж дууслаа л даа. Валлстрийт-д ажиллах нь яг юу болох талаар маш тод томруун бичсэн байсан бөгөөд нүдний өмнүүр Б сонголт зурсхийгээд л өнгөрсөн болой.
Харин өнөөдөр миний бие юуны учир шороонд дарагдан, утаанд угаартан байгааг дахин дахин өөртөө сануулж өнөөдөр уншссан нэгэн баримтыг та бүхэнтэй хуваалцая гэж шийдлээ. Энэ чухам юу вэ гэвээс:
"American governments, consumers, and corporations borrowed money at a faster clip during the 1980s than ever before; this meant hte volume of bonds exploded. The combined indebtedness of the three groups in 1977 was $323 billion, much of which wasn't bonds but loans made by commercial banks. By 1985 the three groups had borrowed $7 trillion."
За хөө өнөөдөр хувийн компаниуд мөнгө зээлэхдээ зөвхөн банк-с л зээлж байна. Яахав азтай гэсэн 395 компани л Монголын Хөрөнгийн Бирж дээр хувьцаагаа арилжиж байна. Харин цаана нь хоцрох 39-н мянган компаниуд хөрөнгө хэрхэн босгох дээр толгойгоо гашилгаж бөөсөө самнаж сууна. Ядаж 7 триллион-р нь олдоггүй юм гэхэд 8-н жилийн дараагаар монголын компаниудад хэдэн тэрбумаар зээл олоод сууж байхсандаа.

Мэдэх мэдэхгүйн эргүүлэгт

2007-09-22T14:15:00.000-04:00

Мэдэх мэдэхгүйн эргүүлэгт татагдан орж, дунд нь эргэлдэж байхдаа өөртөө төрсөн бодлоо болон аливаа байгалийн шинж үзэгдлийн мөн чанарыг ойлгосноо энэхүү блог дээр бичих болно.